ادامه موج اعدامها در ایران؛ گزارشها از تلاش حکومت برای سرکوب اعتراضهای آینده
«هدف، ایجاد ترس و از بین بردن شبکههای اعتراضی است»
در حالی که توجه جهانی به بحرانهای دیگر معطوف شده، گزارشها حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران همچنان به اجرای احکام اعدام علیه معترضان ادامه میدهد؛ اقدامی که منتقدان آن را بخشی از تلاش حکومت برای جلوگیری از شکلگیری اعتراضهای جدید و بازگرداندن کنترل اجتماعی میدانند.
بر اساس گزارشی که روزنامه جروزالم پست منتشر کرده، بامداد ۲۸ ژوئیه، جمهوری اسلامی ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسینآبادی را در میدان علیخانی اصفهان در ملأعام اعدام کرد.
طبق این گزارش، نیروهای امنیتی از شب قبل میدان را محاصره کرده بودند و ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میداد گروهی از مردم برای جلوگیری از اجرای حکم در محل تجمع کرده بودند، اما نیروهای امنیتی آنها را متفرق کردند. برخی منابع از زخمی و بازداشت شدن شماری از افراد حاضر خبر دادهاند.
این دو زندانی در جریان اعتراضهای دیماه و ژانویه بازداشت شده بودند و در پروندهای مشترک با اتهاماتی مانند درگیری با نیروهای امنیتی، کشته شدن مأموران و نگهداری سلاح و تخریب اموال محاکمه شدند.
گروههای حقوق بشری اعلام کردهاند که این پروندهها با شکنجه، اعترافات اجباری و محرومیت از وکیل مستقل همراه بوده است.
اجرای مخفیانه حکم یک زندانی دیگر
چهار روز پس از این اعدامها، زندان شاهرود شاهد اجرای حکم آروین خیرکهان، یکی دیگر از بازداشتشدگان اعتراضهای ژانویه بود.
بر اساس گزارشها، خانواده او پیش از اجرای حکم از این موضوع مطلع نشده بودند و از آنها خواسته شد در ساعات اولیه صبح برای تحویل گرفتن پیکر و دفن او تحت نظارت نیروهای امنیتی اقدام کنند.
قوه قضاییه ایران نیز اطلاعیه رسمی درباره این اعدام منتشر نکرد.
«پیام حکومت: اگر مقاومت کنید، شما را پیدا میکنیم»
خسرو اصفهانی، مدیر پژوهش در «اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران»، به جروزالم پست گفت هدف اصلی این اعدامها نه تحولات خارجی، بلکه کنترل داخلی جامعه و جلوگیری از شکلگیری اعتراضهای آینده است.
او گفت:
«هدف این است که میزان آمادگی و اراده مردم ایران برای مقاومت در برابر حکومت در مواجهههای بعدی تغییر کند.»
به گفته او، پیام حکومت به مردم چنین است:
«اگر حرکت کنید، شما را خواهیم کشت. اگر مقاومت کنید، شما را پیدا میکنیم، بازداشت میکنیم و به دار میآویزیم.»
دهها معترض در صف اعدام
بر اساس این گزارش، تا ۲۸ ژوئیه دستکم ۲۶ نفر که در ارتباط با اعتراضهای سراسری آغازشده در اواخر دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ محکوم شده بودند، اعدام شدهاند.
سازمان عفو بینالملل اعلام کرده است که دستکم ۶۰ نفر دیگر، از جمله سه نفر که هنگام وقوع اتهامها کودک بودهاند، با حکم اعدام روبهرو هستند.
در میان اعدامشدگان نام افرادی مانند:
- صالح محمدی
- سعید داوودی
- مهدی قاسمی
- امیرحسین حاتمی
- محمدامین بیگلری
- شاهین واحدپرست کولر
- علی فهیم
- مهدی رسولی
- محمدرضا میری
- ابراهیم دولتآبادینژاد
- اشکان ملکی
- مهرداد محمدنیا
- فتحالله آوری
- جواد زمانی
- ابوالفضل صادقی
- محمد امینی دهقانی
- عرفان اسفندیاری
- گلمحمد محمدی
- مهدی خانکی
ذکر شده است.
اتهامات امنیتی گسترده علیه معترضان
بسیاری از این پروندهها با اتهاماتی مانند محاربه و افساد فیالارض تشکیل شدهاند.
سازمان عفو بینالملل گفته است در برخی پروندهها، اتهامها شامل آتشزدن، تخریب اموال، بستن خیابانها یا برهم زدن نظم عمومی بوده است؛ اقداماتی که حتی در صورت اثبات، طبق استانداردهای بینالمللی معمولاً در ردیف جرایمی که مجازات اعدام برای آنها قابل توجیه باشد، قرار نمیگیرند.
گروههای حقوق بشری همچنین از مواردی مانند:
- ناپدیدسازی قهری،
- محرومیت از وکیل،
- شکنجه،
- اعترافات اجباری،
- نگهداری زندانیان در مکانهای نامعلوم
خبر دادهاند.
اعدام؛ ابزاری برای ایجاد ترس اجتماعی
به گفته کارشناسان، اجرای حکم یک فرد تنها مجازات او نیست، بلکه پیامی برای خانواده، دوستان و اطرافیان او ارسال میکند.
اصفهانی گفت:
«وقتی یک نفر را میکشید، کل شبکه اطراف او فرو میریزد.»
او افزود اجرای اعدام در دوره آرامش پس از اعتراضها، اثر روانی بیشتری دارد؛ زیرا مردم پس از پایان تجمعها و کاهش انرژی اعتراضی، با خطر دستگیری و مجازات مواجه میشوند.
به گفته او:
«اعدامها اثر موجی دارند، چون در دورهای انجام میشوند که جامعه آرامتر شده است.»
اعدامهای علنی و مخفی؛ دو روش برای یک پیام
کارشناسان میگویند انتخاب میان اعدام علنی یا مخفیانه بستگی به پیامی دارد که حکومت قصد انتقال آن را دارد.
اعدام در میدان علیخانی اصفهان با حضور مردم انجام شد، اما اعدام آروین خیرکهان بدون اطلاع قبلی خانواده و در ساعات پیش از طلوع آفتاب اجرا شد.
به گفته این گزارش، مخفی نگه داشتن زمان اجرای حکم، مانع از تجمع خانوادهها و حامیان زندانیان و تبدیل شدن مراسم خاکسپاری به یک رویداد اعتراضی میشود.
استفاده از اتهام جاسوسی برای سرکوب مخالفان
در برخی پروندهها، حکومت ایران از اتهاماتی مانند جاسوسی یا همکاری با کشورهای خارجی استفاده کرده است.
منتقدان میگویند فعالیتهایی مانند ارسال اطلاعات درباره اعتراضها یا نقض حقوق بشر به رسانههای خارج از کشور ممکن است از سوی حکومت بهعنوان «اقدام علیه امنیت ملی» تفسیر شود.
اصفهانی گفت حکومت برای توجیه اعدامها، معترضان را بهعنوان «عاملان خارجی» معرفی میکند تا اعتراضهای داخلی را به دخالت کشورهای دیگر نسبت دهد.
سرکوبی گستردهتر از اعدامها
گزارش جروزالم پست تأکید میکند که اعدامها تنها بخشی از یک کارزار گستردهتر هستند.
هزاران نفر پس از اعتراضها بازداشت شدهاند و بسیاری با احکام طولانی زندان روبهرو هستند.
فعالان مدنی، روزنامهنگاران، وکلا، دانشجویان و اعضای گروههای قومی و مذهبی نیز از جمله کسانی معرفی شدهاند که هدف این سرکوبها قرار گرفتهاند.
اصفهانی گفت:
«این یک کارزار چندلایه اجتماعی از سوی حکومت برای بازگرداندن کنترل بر جامعه است.»
به گفته او، جمهوری اسلامی با اجرای اعدامها تلاش میکند نشان دهد همچنان توانایی استفاده از خشونت برای حفظ قدرت را دارد.
او افزود:
«مردم معمولاً همه جزئیات پروندهها را بررسی نمیکنند؛ آنها فقط یک پیام را دریافت میکنند: ترس.»
این گزارش نتیجه میگیرد که موج اعدامها پس از اعتراضهای ژانویه، تلاشی برای از بین بردن روحیه مقاومت است؛ اما در عین حال، شدت این سرکوبها نشاندهنده نگرانی حکومت از ادامه نارضایتیهای اجتماعی است.
