پژوهشهای جدید درباره عوارض کمتر شناختهشده داروهای لاغری؛ از تغییرات قاعدگی تا ریزش مو و کاهش حجم صورت
پژوهشهای جدید درباره داروهای خانواده آگونیستهای گیرنده پپتید شبهگلوکاگون نوع یک نشان میدهد برخی تغییرات کمتر شناختهشده در مصرفکنندگان این داروها ممکن است بیشتر از آنچه در کارآزماییهای بالینی گزارش شده، مشاهده شوند. این تغییرات شامل نامنظمی قاعدگی، احساس سرما و گرگرفتگی، ریزش مو و کاهش حجم بافت چربی صورت است؛ هرچند در برخی موارد هنوز مشخص نیست خود دارو عامل مستقیم عارضه است یا کاهش سریع وزن.
داروهایی مانند سماگلوتاید که با نامهای تجاری اوزمپیک و ویگووی عرضه میشوند و تیرزپاتاید که با نامهای مونجارو و زپباند شناخته میشود، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین درمانهای دیابت نوع دو و چاقی تبدیل شدهاند.
عوارض گوارشی مانند تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست از عوارض شناختهشده این داروها هستند؛ اما مجموعهای از پژوهشهای جدید، نشانههای دیگری را نیز بررسی کردهاند.
پژوهش بزرگ در شبکههای اجتماعی چه چیزی پیدا کرد؟
یکی از مهمترین مطالعات جدید در این زمینه در مجله نیچر هلث منتشر شده است. پژوهشگران دانشگاه پنسیلوانیا ۴۱۰ هزار و ۱۹۸ نوشته منتشرشده در ردیت را که بین مه ۲۰۱۹ تا ژوئن ۲۰۲۵ درباره سماگلوتاید یا تیرزپاتاید منتشر شده بود، بررسی کردند.
از میان این دادهها، ۶۷ هزار و هشت نفر مصرف یکی از این داروها را گزارش کرده بودند و ۴۳.۵ درصد آنان دستکم یک عارضه جانبی را مطرح کرده بودند.
شایعترین موارد شامل تهوع با ۳۶.۹ درصد، خستگی با ۱۶.۷ درصد، استفراغ با ۱۶.۳ درصد، یبوست با ۱۵.۳ درصد و اسهال با ۱۲.۶ درصد بود.
اما دو گروه از علائم بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرد: تغییرات مربوط به دستگاه تولیدمثل، از جمله نامنظمی قاعدگی، و تغییرات مربوط به تنظیم دمای بدن، مانند لرز و گرگرفتگی.
پژوهشگران تأکید کردهاند که این مطالعه بر اساس گزارش کاربران در شبکههای اجتماعی انجام شده و بنابراین نمیتواند رابطه علت و معلولی میان دارو و این علائم را ثابت کند. هدف مطالعه، شناسایی نشانههایی بود که ممکن است در مطالعات بالینی معمول کمتر دیده شده باشند.
⸻
۱. تغییرات قاعدگی؛ یک هشدار جدید در مورد سماگلوتاید و تیرزپاتاید
تغییرات قاعدگی یکی از مهمترین یافتههای جدید است.
در مطالعه نیچر هلث، نامنظمی قاعدگی در میان علائم گزارششده توسط کاربران مشاهده شد. اما یک پژوهش مستقل و جدیدتر، این موضوع را با استفاده از دادههای رسمی گزارش عوارض دارویی نیز بررسی کرده است.
این پژوهش که در مجله تولیدمثل و زنان و زایمان منتشر شده، دادههای سامانه گزارش عوارض دارویی سازمان غذا و داروی آمریکا را بررسی کرده است.
پژوهشگران گزارشهای زنان ۱۲ تا ۵۵ ساله را از آغاز ثبت اطلاعات تا مارس ۲۰۲۶ بررسی کردند. مجموعه داده شامل ۶۰۶۰ گزارش مربوط به سماگلوتاید، ۲۷ هزار و ۴۶۹ گزارش مربوط به تیرزپاتاید و ۴۰۲۴ گزارش مربوط به لیراگلوتاید بود.
نتایج نشان داد سماگلوتاید بیشترین و گستردهترین ارتباط آماری را با برخی عوارض قاعدگی داشت. برای مثال، نسبت شانس گزارش خونریزی شدید قاعدگی برای سماگلوتاید ۳.۵۱ بود و برای وجود لختههای خونی در خونریزی قاعدگی، این شاخص به ۳۱.۶۳ رسید. تیرزپاتاید نیز برای برخی عوارض، از جمله خونریزی بین دو دوره و لختههای قاعدگی، نشانههایی ایجاد کرد؛ اما لیراگلوتاید در این بررسی ارتباط معناداری نشان نداد.
با این حال، این نوع مطالعه نیز اثبات نمیکند که دارو مستقیماً باعث تغییرات قاعدگی شده است؛ بلکه نشان میدهد این عوارض در گزارشهای مربوط به مصرفکنندگان دارو بیشتر از حد انتظار مشاهده شدهاند.
چرا ممکن است قاعدگی تغییر کند؟
یکی از توضیحات احتمالی، کاهش سریع وزن و تغییرات متابولیکی و هورمونی ناشی از آن است. در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک نیز کاهش وزن و بهبود مقاومت به انسولین میتواند به منظمتر شدن تخمکگذاری منجر شود.
یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز شواهدی را درباره استفاده از سماگلوتاید برای بهبود بینظمی قاعدگی و اختلال تخمکگذاری در زنان مبتلا به اختلالات متابولیکی مرتبط با تخمدان پلیکیستیک بررسی کرده است.
بنابراین اصطلاح رسانهای «نوزاد اوزمپیکی» نباید بهعنوان یک عارضه پزشکی در نظر گرفته شود؛ بلکه به مواردی اشاره دارد که با بهبود تخمکگذاری و افزایش احتمال بارداری پس از کاهش وزن یا بهبود وضعیت متابولیکی، بارداری ناخواسته رخ داده است.
⸻
۲. احساس سرمای غیرعادی، لرز و گرگرفتگی
دومین یافتهای که در مطالعه نیچر هلث توجه پژوهشگران را جلب کرد، تغییرات مربوط به دمای بدن بود.
برخی مصرفکنندگان از احساس سرمای غیرعادی، لرز یا گرگرفتگی صحبت کرده بودند. این علائم در کارآزماییهای بالینی معمول کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
با این حال، هنوز مشخص نیست این تغییرات مستقیماً ناشی از اثر دارو بر تنظیم دمای بدن است یا نتیجه کاهش وزن سریع.
از دست دادن چربی بدن میتواند مقدار عایق طبیعی بدن را کاهش دهد و در نتیجه فرد سرمای بیشتری احساس کند. همچنین کاهش شدید دریافت کالری و تغییرات متابولیکی میتواند در این احساس نقش داشته باشد.
بنابراین اگر احساس سرما یا لرز شدید و مداوم باشد، نباید آن را خودکار به دارو نسبت داد و بررسی عواملی مانند کمخونی، اختلال تیروئید یا کمبودهای تغذیهای نیز میتواند ضروری باشد.
پژوهش نیچر هلث وجود این نشانهها را بهعنوان یک سیگنال ایمنی احتمالی مطرح کرده است، نه یک عارضه قطعی اثباتشده.
⸻
۳. ریزش مو؛ عارضهای که احتمالاً بیشتر به سرعت کاهش وزن مربوط است
ریزش مو نیز در مصرفکنندگان داروهای کاهش وزن گزارش شده است.
پژوهش جدیدی که در مجله آکادمی پوست آمریکا منتشر شده، بهطور اختصاصی خطر ریزش موی جدید را در مصرفکنندگان سماگلوتاید و تیرزپاتاید بررسی کرده است. این مطالعه بر اساس دادههای پروندههای الکترونیکی پزشکی انجام شده و عنوان آن «خطر بروز جدید ریزش مو با سماگلوتاید و تیرزپاتاید» است.
گزارشهای منتشرشده درباره این پژوهش نشان میدهد در یک گروه بزرگ شامل بیش از ۲۵ هزار نفر، ریزش مو طی یک سال در حدود ۴.۲ درصد مصرفکنندگان تیرزپاتاید و ۲.۸۸ درصد مصرفکنندگان سماگلوتاید مشاهده شد. در زنان، این میزان حدود ۵.۵ درصد برای تیرزپاتاید و ۳.۶ درصد برای سماگلوتاید بود.
اما نکته مهم این است که پژوهشگران رابطه مستقیم علت و معلولی را ثابت نکردهاند.
یکی از محتملترین توضیحات، پدیدهای به نام ریزش موی واکنشی است؛ نوعی ریزش موقت مو که میتواند پس از کاهش وزن سریع، دریافت ناکافی انرژی یا پروتئین و کمبود برخی مواد مغذی ایجاد شود.
بنابراین ریزش مو لزوماً به این معنا نیست که خود سماگلوتاید یا تیرزپاتاید مستقیماً به فولیکول مو آسیب میزند.
⸻
۴. کاهش حجم صورت یا «صورت اوزمپیکی»
اصطلاح «صورت اوزمپیکی» بیشتر یک اصطلاح پزشکی ـ رسانهای است تا نام یک بیماری مستقل.
وقتی فرد مقدار زیادی وزن از دست میدهد، چربی زیر پوست صورت نیز کاهش پیدا میکند. این موضوع میتواند باعث شود گونهها، اطراف چشم و شقیقهها فرورفتهتر به نظر برسند و چینوچروک یا شلشدن پوست بیشتر نمایان شود.
اما در سال ۲۰۲۵ یک پژوهش تصویربرداری تلاش کرد این تغییر را بهصورت عددی اندازهگیری کند.
در این مطالعه، افرادی که داروهای خانواده آگونیستهای گیرنده پپتید شبهگلوکاگون نوع یک مصرف میکردند، بهطور متوسط ۱۱ کیلوگرم وزن کم کرده بودند. حجم میانی صورت آنها بهطور میانه ۹ درصد کاهش یافته بود؛ کاهش حجم چربی سطحی صورت حدود ۱۱ درصد و کاهش حجم بافتهای عمقی حدود ۷ درصد گزارش شد.
پژوهشگران همچنین دریافتند به ازای هر ۱۰ کیلوگرم کاهش وزن، حدود ۷ درصد از حجم میانی صورت کاهش مییابد.
یک مقاله علمی دیگر در سال ۲۰۲۵ نیز این پدیده را بررسی کرده و نتیجه گرفته است که «صورت اوزمپیکی» عمدتاً با کاهش حجم بافت نرم صورت در پی کاهش وزن قابل توجه و سریع ارتباط دارد.
بنابراین دقیقتر است بگوییم:
«صورت اوزمپیکی» بیشتر پیامد کاهش سریع وزن است تا یک عارضه اختصاصی خود اوزمپیک.
⸻
۵. کاهش حجم بافت چربی در ناحیه تناسلی زنان
اصطلاح دیگری که اخیراً در رسانهها مطرح شده، «ناحیه تناسلی اوزمپیکی» است.
این اصطلاح به کاهش حجم بافت چربی در قسمتهای خارجی دستگاه تناسلی زنان، بهویژه برجستگی شرمگاهی و لبههای بزرگ خارجی اشاره دارد.
از آنجا که این نواحی نیز حاوی چربی زیرپوستی هستند، کاهش شدید وزن میتواند باعث کاهش حجم و تغییر ظاهر آنها شود.
انجمن جراحان پلاستیک آمریکا نیز این اصطلاح را بررسی کرده و تأکید کرده است که تغییرات مشاهدهشده بیشتر به کاهش سریع وزن و از دست رفتن حجم بافتها مربوط میشود، نه اینکه اوزمپیک مستقیماً به اندام تناسلی آسیب بزند.
همچنین یک گزارش پزشکی دیگر تأکید میکند که اصطلاح «واژن اوزمپیکی» از نظر آناتومیک دقیق نیست؛ زیرا تغییر مورد بحث عمدتاً مربوط به فرج، یعنی بخش خارجی دستگاه تناسلی، است و نه خود واژن.
در حال حاضر شواهد علمی درباره این موضوع بسیار محدودتر از شواهد مربوط به کاهش حجم صورت است و بنابراین نباید آن را یک عارضه ثابتشده دارویی دانست.
⸻
یک یافته دیگر: تغییر حس چشایی و آروغ بدبو
تغییر حس چشایی و آروغهای بدبو نیز در میان گزارشهای مصرفکنندگان داروهای خانواده پپتید شبهگلوکاگون نوع یک دیده شده است.
در مطالعه بزرگ نیچر هلث، مشکلات گوارشی بهطور کلی بسیار شایع بودند؛ اما پژوهشگران نشان دادند که تجربه مصرفکنندگان در شبکههای اجتماعی بسیار گستردهتر از فهرست عوارض شناختهشده در کارآزماییهای بالینی است.
کند شدن تخلیه معده یکی از اثرات شناختهشده این داروهاست و میتواند باعث ماندگاری طولانیتر غذا در معده، احساس پری، رفلاکس و آروغ شود.
اما درباره «آروغ گوگردی» باید احتیاط کرد: عدد ۶.۹ درصد که در برخی مطالب اینترنتی ذکر میشود، مربوط به آروغزدن بهطور کلی در دادههای مطالعه است و نمیتوان گفت ۶.۹ درصد کاربران مشخصاً آروغ با بوی گوگرد داشتهاند.
⸻
جمعبندی
پژوهشهای جدید تصویری پیچیدهتر از عوارض داروهای خانواده پپتید شبهگلوکاگون نوع یک ارائه میکنند.
تغییرات قاعدگی و احساس سرما یا گرگرفتگی در مطالعه بزرگ کاربران شبکههای اجتماعی بهعنوان نشانههای کمتر شناختهشده شناسایی شدهاند. مطالعه جداگانه بر پایه گزارشهای سازمان غذا و داروی آمریکا نیز وجود سیگنالهای آماری مربوط به برخی اختلالات قاعدگی، بهویژه در مصرفکنندگان سماگلوتاید را نشان داده است.
در مورد ریزش مو نیز پژوهشهای جدید نشان میدهند که این مشکل در بخشی از مصرفکنندگان مشاهده میشود، اما کاهش سریع وزن و تغییرات تغذیهای احتمالاً نقش مهمی دارند.
در مورد کاهش حجم صورت و ناحیه تناسلی خارجی نیز شواهد نشان میدهد که کاهش چربی زیرپوستی ناشی از کاهش وزن میتواند ظاهر این بخشها را تغییر دهد، اما این تغییرات را نباید بدون شواهد کافی بهعنوان آسیب مستقیم دارو معرفی کرد.
در نهایت، مهمترین نکته این است که بخش قابل توجهی از این یافتهها هنوز در مرحله شناسایی نشانههای احتمالی هستند. مطالعه شبکههای اجتماعی، مطالعه گزارشهای عوارض دارویی و مطالعات پروندههای پزشکی میتوانند سیگنالهای مهمی ایجاد کنند، اما برای اثبات علت و معلول به کارآزماییها و پژوهشهای آینده نیاز است.
منابع علمی اصلی
- نیچر هلث، ۱۰ آوریل ۲۰۲۶: «گزارش عوارض سماگلوتاید و تیرزپاتاید در جوامع آنلاین»؛ بررسی ۴۱۰٬۱۹۸ نوشته و ۶۷٬۰۰۸ مصرفکننده.
- مجله زنان و زایمان، ۲۰۲۶: بررسی گزارشهای عوارض قاعدگی در سامانه گزارش عوارض دارویی سازمان غذا و داروی آمریکا؛ با سیگنالهای قویتر برای سماگلوتاید.
- مجله آکادمی پوست آمریکا، ۲۰۲۶: بررسی خطر بروز جدید ریزش مو در مصرفکنندگان سماگلوتاید و تیرزپاتاید.
- مجله جراحی سر و گردن و گوش آمریکا، ۲۰۲۵: اندازهگیری تصویربرداری تغییر حجم میانی صورت در مصرفکنندگان داروهای این خانواده.
- مجله دیابت و اختلالات متابولیک، ۲۰۲۵: بررسی علمی پدیده کاهش حجم و تغییرات ظاهری صورت پس از کاهش وزن ناشی از داروهای این خانواده.
- مجله پزشکی بالینی، ۲۰۲۶: بررسی نقش سماگلوتاید در بینظمی قاعدگی و اختلال تخمکگذاری در زنان مبتلا به اختلالات متابولیکی مرتبط با تخمدان پلیکیستیک.
