هشدار سازمان ملل: عبور از گرمایش ۱.۵ درجهای زمین اجتنابناپذیر است
سازمان ملل متحد هشدار داده است که جهان دیگر قادر نخواهد بود از افزایش دمای زمین به بیش از ۱.۵ درجه سانتیگراد نسبت به دوران پیش از صنعتیشدن جلوگیری کند و کشورها باید خود را برای پیامدهای عبور از این آستانه آماده کنند.
این هشدار در گزارشی مهم از سوی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد مطرح شده است؛ گزارشی که برای نخستین بار یک نهاد سازمان ملل بهطور صریح اعلام میکند که هدف ۱.۵ درجهای احتمالا شکسته خواهد شد.
دانشمندان مدتهاست هشدار میدهند که افزایش دمای بیش از ۱.۵ درجه میتواند خطر وقوع موجهای گرمای شدید، خشکسالی، سیل، بالا آمدن سطح آب دریاها و آسیبهای برگشتناپذیر به اکوسیستمها را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. نزدیک به ۲۰۰ کشور حدود یک دهه پیش توافق کردند تلاش کنند افزایش دمای زمین را در این سطح نگه دارند.
از جلوگیری از عبور، به مدیریت پیامدهای آن
در گزارش جدید سازمان ملل آمده است که بهترین گزینه باقیمانده برای جهان دیگر صرفا جلوگیری از عبور از ۱.۵ درجه نیست، بلکه باید روی مدیریت دوره عبور از این آستانه و تلاش برای بازگرداندن دما به زیر آن تمرکز کرد.
ریچارد بتس، یکی از نویسندگان گزارش و پژوهشگر دانشگاه اکستر، گفت این گزارش در واقع یک «واقعیتسنجی» است.
او گفت جهان باید خود را با شرایط گرمتر وفق دهد، اما همچنان اقدامات زیادی وجود دارد که میتواند میزان گرمایش را محدود کند.
دبرا رابرتس، یکی دیگر از نویسندگان گزارش، نیز گفت سیاستگذاران باید بپذیرند که «قواعد بازی اکنون در حال تغییر است».
او تأکید کرد که برنامههای کنونی دولتها برای مقابله با تغییرات اقلیمی برای شرایطی که جهان از مسیر عبور از ۱.۵ درجه وارد شود، آماده نیستند و نظام حکمرانی اقلیمی باید خود را با این مسیر جدید تطبیق دهد.
جهان وارد «آبهای خطرناک» میشود
برنامه محیط زیست سازمان ملل پیشتر نیز هشدار داده بود که دستیابی به هدف ۱.۵ درجه هر روز دشوارتر میشود؛ زیرا انتشار گازهای گلخانهای همچنان ادامه دارد و دمای جهانی افزایش یافته است.
اما گزارش جدید صریحتر از گذشته میگوید:
اقدامات جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای به اندازه کافی سریع نبودهاند تا از عبور گرمایش زمین از مرز ۱.۵ درجه جلوگیری کنند.
مینا تالیا، وزیر تغییرات اقلیمی تووالو، کشوری جزیرهای در اقیانوس آرام که بهشدت در معرض افزایش سطح آب دریاها قرار دارد، گفت این پیام برای ساکنان جزایر کمارتفاع بسیار تکاندهنده است.
تینا استیگ، فرستاده اقلیمی جزایر مارشال، نیز گفت با توجه به اینکه عبور از ۱.۵ درجه اکنون اجتنابناپذیر به نظر میرسد، جهان با «جریانی بسیار قدرتمند» مواجه است که آن را به سمت «آبهای بسیار خطرناک» میبرد.
ائتلاف کشورهای جزیرهای کوچک نیز که ۳۹ کشور ساحلی در حال توسعه را نمایندگی میکند، این گزارش را باید «زنگ بیدارباشی» برای اقدام فوریتر دانست.
«لحظهای دردناک» برای جنبش اقلیمی
شعار «۱.۵ درجه برای زنده ماندن» سالها یکی از شعارهای اصلی فعالان محیط زیست در نشستهای سالانه اقلیمی سازمان ملل بوده است.
جسپر اینونتور از سازمان گرینپیس گفت عبور از این آستانه لحظهای دردناک است، اما نباید بهانهای برای کنار گذاشتن هدف ۱.۵ درجه باشد.
ریچل کلیتوس از اتحادیه دانشمندان نگران نیز عبور از این سطح را «بیعدالتی عظیم اقلیمی» توصیف کرد و گفت شدیدترین پیامدهای بحران اقلیمی متوجه مردمی خواهد شد که کمترین نقش را در ایجاد این بحران داشتهاند.
آیا میتوان دما را دوباره کاهش داد؟
گزارش سازمان ملل میگوید از نظر نظری، بازگرداندن دمای زمین به زیر ۱.۵ درجه پس از عبور از این مرز امکانپذیر است؛ اما درباره چگونگی انجام آن و میزان موفقیت چنین اقدامی عدمقطعیت زیادی وجود دارد.
حتی در خوشبینانهترین سناریو، دمای جهانی ابتدا باید به حدود ۱.۸ درجه سانتیگراد برسد و سپس کاهش پیدا کند تا امکان بازگشت به سطح ۱.۵ درجه تا پایان قرن وجود داشته باشد.
برای تحقق چنین سناریویی، جهان علاوه بر کاهش بسیار سریع و گسترده انتشار گازهای گلخانهای، باید در مقیاسی عظیم دیاکسیدکربن را از جو خارج کند.
این کار میتواند از طریق روشهایی مانند جنگلکاری و جذب دیاکسیدکربن با فناوریهای مخصوص انجام شود؛ با این حال، ظرفیت فعلی جهان برای حذف کربن بسیار ناچیز است و این روشها با مخالفتها و محدودیتهای جدی روبهرو هستند.
سازمان ملل: «هیچ نتیجه خوبی» در بالای ۱.۵ درجه وجود ندارد
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، گفت تلاش برای بازگرداندن دمای زمین به زیر ۱.۵ درجه پس از عبور از این آستانه، به سطحی بیسابقه از بلندپروازی و اقدام نیاز خواهد داشت.
او تأکید کرد:
«مبارزه برای ۱.۵ درجه، مبارزه برای بشریت است.»
اینگر اندرسن، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل، نیز گفت اگر دمای زمین برای مدت طولانی بالاتر از ۱.۵ درجه باقی بماند، «هیچ نتیجه خوبی» در انتظار جهان نخواهد بود.
او در عین حال تأکید کرد که هدف ۱.۵ درجه همچنان هدف اصلی است، اما اکنون باید از مسیر دیگری برای رسیدن به آن تلاش کرد؛ یعنی ابتدا عبور از این سطح و سپس تلاش برای بازگشت به زیر آن.
زمین همین حالا چقدر گرم شده است؟
دمای متوسط زمین تاکنون حدود ۱.۴ درجه سانتیگراد نسبت به دوره ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ افزایش یافته است؛ افزایشی که عمدتا ناشی از سوزاندن سوختهای فسیلی است.
همچنین سه سال گذشته گرمترین سالهای ثبتشده در تاریخ بودهاند.
دانشمندان هشدار میدهند که عبور از ۱.۵ درجه میتواند خطر وقوع رویدادهای شدید آبوهوایی را افزایش دهد و احتمال تغییرات غیرقابل بازگشتی مانند از دست رفتن صفحات یخی و تخریب صخرههای مرجانی را بیشتر کند.
پیام اصلی گزارش جدید سازمان ملل این نیست که هدف ۱.۵ درجه دیگر اهمیت ندارد؛ بلکه این است که جهان باید با این واقعیت روبهرو شود که احتمالا بهزودی از این مرز عبور خواهد کرد و همزمان با کاهش فوری انتشار گازهای گلخانهای، برای کاهش مدت و شدت این «دوره عبور» و بازگرداندن دمای زمین به زیر ۱.۵ درجه برنامهریزی کند.
