تأیید برگزاری اجلاس سهجانبه ترامپ، شی و پوتین در چین؛ جنگ ایران و تسلیحات هستهای در دستور کار

کاخ سفید در گفتگو با روزنامه «جروزالم پست» رسماً تأیید کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در جریان سفر پیش روی خود به چین، نشستی سهجانبه با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برگزار خواهد کرد. جنگ ایران و امکان کاهش زرادخانههای هستهای این سه کشور، از جمله محورهای اصلی این اجلاس خواهد بود.
این دیدار در اواخر سفر ترامپ به شهر شنژن و پس از نشست دوجانبه و ضیافت ناهار کاری او با شی جینپینگ در بعدازظهر پنجشنبه ۱۹ نوامبر (۲۸ آبان) برگزار میشود؛ هرچند کاخ سفید هنوز ساعت و تاریخ دقیق اجلاس سهجانبه را مشخص نکرده است.
«اولیویا ولز»، دستیار دبیر مطبوعاتی کاخ سفید، در این باره گفت: «رئیسجمهور بهصراحت اعلام کرده است که در کنار سایر موضوعات، درباره کاهش زرادخانههای هستهای جهان گفتگو خواهد کرد؛ تسلیحاتی که به باور او گسترش آنها خطری جدی به شمار میرود.»
با این حال، مقامات ارشد آمریکایی در یک نشست خبری هشدار دادند که دولت واشنگتن انتظار ندارد این دیدار نخست، به توافقی برای کنترل تسلیحات هستهای منجر شود، بلکه آن را آغازی برای این روند میداند. یکی از مقامات ارشد آمریکایی در توصیف این نشست اظهار داشت: «ما انتظار دستیابی به هیچ توافقی را نداریم؛ این اجلاس تنها نقطه ورود و نخستین گام برای گفتگو محسوب میشود.»
هشدار واشنگتن به پکن: زمان گفتگوهای جدی و مسئولانه فرا رسیده است
در حالی که واشنگتن و مسکو دههها تجربه مذاکره بر سر توافقهای کنترل تسلیحات را در کارنامه دارند، مقامات آمریکایی بر این باورند که پکن ممکن است طرف مذاکره دشوارتری باشد. یکی از این مقامات با لحنی کنایهآمیز گفت: «ما معتقدیم زمان آن رسیده که چین پا پیش بگذارد، پای میز مذاکره بنشیند و مانند طرفهای بالغ و مسئولیتپذیر، درباره مسائل جدی جهانی گفتگو کند.» او همچنین چین را به توسعه بدون شفافیت زرادخانه هستهای خود متهم کرد و افزود که تصمیمهای پکن پیامدهای مستقیمی برای امنیت بینالمللی دارد.
پرونده ایران روی میز مذاکره سهجانبه؛ پرونده اوکراین در مسیر مجزا
یکی از مهمترین بخشهای این نشست خبری، تفکیک پرونده جنگ ایران و جنگ اوکراین بود. به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، ترامپ قصد دارد موضوع جنگ ایران را در دیدار با شی و پوتین مطرح کند، اما برنامهای برای بررسی جنگ اوکراین در این نشست ندارد.
این مقام با تأیید این خبر، جزئیاتی درباره پیشنهاد احتمالی ترامپ به رهبران روسیه و چین یا درخواست واشنگتن از آنها برای میانجیگری ارائه نکرد. وی در خصوص پرونده اوکراین تصریح کرد: «ما یک مسیر دیپلماتیک کاملاً مجزا داریم که اخیراً در چارچوب آن جلسات متعددی با روسها برگزار کردهایم و چین عملاً نقشی در آن مسیر ندارد.» همچنین تأکید شد که هیچ دیدار دوجانبه جداگانهای میان ترامپ و پوتین در این سفر برنامهریزی نشده است.
تصمیم واشنگتن برای گنجاندن پرونده ایران در مذاکرات سهجانبه، همزمان با افزایش ابهامها درباره رویکرد آمریکا در قبال تهران اتخاذ شده است. ترامپ اوایل این هفته اعلام کرده بود که ایالات متحده دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد و همزمان «جیدی ونس»، معاون خود را که پیشتر در تماسهای دیپلماتیک مرتبط با این بحران نقش داشت، مأمور پیگیری پروندههای فساد داخلی کرد. رئیسجمهور آمریکا در حالی که بر تداوم فشارهای اقتصادی علیه تهران تأکید دارد، همچنان تهدید به اقدامات نظامی جدید را نیز روی میز نگه داشته است. تحلیلگران معتقدند گنجاندن موضوع ایران در اجلاس چین نشان میدهد واشنگتن میخواهد این پرونده را در دستور کار دیپلماتیک خود با مسکو و پکن — بهعنوان دو شریک نزدیک تهران — حفظ کند.
برنامه فشرده سفر آسیایی ترامپ و همراهی ایلان ماسک
سفر منطقهای ترامپ از صبح دوشنبه ۱۶ نوامبر (۲۵ آبان) آغاز میشود. او ابتدا عصر سهشنبه در مانیل با رهبران گروه «کواد» (آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا) دیدار و در نشست ویژه آمریکا و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) شرکت میکند. ترامپ سپس در کاخ ریاستجمهوری فیلیپین درباره توافقهای تجاری و سرمایهگذاری در حوزههای دفاعی، انرژی، هوانوردی و فناوری گفتگو خواهد کرد.
او صبح پنجشنبه ۱۹ نوامبر در نشست رهبران «اپک» (همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه) حاضر میشود و بعدازظهر همان روز، سومین دیدار خود در سال جاری را با شی جینپینگ برگزار خواهد کرد. هدف از این نشست، گسترش توافقهای تجاری حاصلشده در دیدارهای قبلی در پکن و واشنگتن عنوان شده است.
کاخ سفید همچنین فاش کرد که «ایلان ماسک»، مدیرعامل تسلا و اسپیسایکس، در بخشهایی از سفر چین، ترامپ را همراهی خواهد کرد. به گفته مقامات آمریکایی، حضور ماسک به دلیل منافع گسترده تجاری او در روابط آمریکا و چین و نقش شرکتهایش در حوزههای مرتبط با امنیت ملی، میتواند جنبه مشورتی برای رئیسجمهور داشته باشد؛ با این حال، او در نشستهای رسمی دوجانبه با شی یا اجلاس سهجانبه با پوتین حضور نخواهد داشت.
بیتأثیر بودن حواشی انویدیا و تداوم اختلاف بر سر مواد معدنی کمیاب
مقامات آمریکایی در پاسخ به پرسشی درباره استعفای «جنسن هوانگ»، مدیرعامل پیشین شرکت «انویدیا»، در پی افشاگریها و جنجالهای امنیتی و شخصی اخیر، تأکید کردند که این موضوع هیچ تأثیری بر مذاکرات ترامپ و شی نخواهد داشت؛ هرچند واشنگتن همچنان در حال بررسی تشدید محدودیتهای صادرات تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین است.
فراتر از مسائل امنیتی و هستهای، محور اصلی مذاکرات دوجانبه ترامپ و شی، اجرای توافقهای تجاری است. مقامات کاخ سفید از عملکرد پکن در تأمین مواد معدنی کمیاب — که برای صنایع دفاعی و الکترونیک پیشرفته حیاتی هستند — ابراز نارضایتی کرده و گفتهاند که صادرات چین به آمریکا در سطح و سرعت مورد انتظار نیست. همین نگرانیها سبب شد واشنگتن اخیراً «توافق بوسان» را به جای شش ماه، تنها برای دو ماه تمدید کند. با وجود ادامه رایزنیهای تجاری و نگرانی آمریکا از موانع غیرتعرفهای چین، کاخ سفید انتظار ندارد توافق تعرفهای جدیدی در این سفر امضا شود.
در پایان، مقامات کاخ سفید هرگونه برنامه برای دیدار یا تعامل با «کیم جونگ اون»، رهبر کره شمالی، در جریان این تور آسیایی را رد کردند. بدین ترتیب، نقطه کانونی این سفر، اجلاس سهجانبه با شی و پوتین خواهد بود؛ نشستی که در میانه بحران جنگ ایران و تنشهای راهبردی قدرتهای بزرگ، تلاش میکند باب گفتگویی تازه را درباره کنترل تسلیحات هستهای بگشاید.



