مقامات میگویند ایران که از شکستهای انتخاباتی جمهوریخواهان جسورتر شده، بر مواضع خود پافشاری میکند

موضع مذاکراتی ایران در برابر ایالات متحده پس از برگزاری انتخابات میاندورهای سختتر شده است و مقامات آمریکایی و غربی میگویند ایران اکنون احساس میکند «از نظر استراتژیک دست بالا را پیدا کرده است».
به گفته مقامات آمریکایی، اروپایی و ایرانی، رهبران تهران شکستهای گسترده حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای را واکنشی منفی و توبیخی علیه نحوه مدیریت جنگ توسط رئیسجمهور ترامپ میدانند و به همین دلیل در مذاکرات سرسختتر شدهاند. این عزم راسخ در تهران، در تضاد آشکار با فضای واشنگتن است؛ جایی که نتایج انتخابات نگرانیهای تازهای را درباره تصمیمات بعدی دونالد ترامپ ایجاد کرده است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، و دیگر چهرههای برجسته جمهوریخواه صراحتاً اذعان کردهاند که جنگ جاری در شکست سنگین حزب آنها نقش داشته است. به دنبال این اظهارات، ترامپ، ونس را از تیم مذاکرهکننده کنار گذاشت و از او خواست تا صرفاً بر مسائل داخلی تمرکز کند.
گزینههای پیش روی واشنگتن و نگاه تهران
اکنون این پرسش مطرح است که آیا ترامپ مجدداً به دنبال یک توافق دیپلماتیک خواهد رفت، حملات را از سر میگیرد، یا به کلی کنار کشیده و نیروی نظامی عظیم مستقر در منطقه را عقب میکشد. با این حال، این احتمال نیز وجود دارد که ترامپ در عمل انجامشده قرار گیرد؛ چرا که ممکن است اسرائیل دست به اقدامی یکجانبه بزند یا ایران پیشدستی کرده و به منافع ایالات متحده یا کشورهای شریک آن حمله کند.
با وجود اختلافنظر مقامات آمریکایی و اروپایی درباره تمایل واقعی ایران برای پایان دادن به جنگی که بیش از هشت ماه پیش توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شد، نهادهای اطلاعاتی غرب بر این باورند که تهران همچنان به دستیابی به توافق تمایل دارد؛ به این شرط که ایالات متحده اجازه دسترسی به میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده ایران را صادر کند.
در مقابل، برخی منابع دیگر هشدار میدهند که ایران برنامههایی برای تشدید تنشها به منظور مجبور کردن آمریکا به بازگشت به میز مذاکره تدوین کرده است. این سناریو میتواند شامل حملات بیشتر یا افزایش فشار بر نفتکشهایی باشد که از پرداخت عوارض عبور از تنگه هرمز به دولت ایران خودداری میکنند؛ اقدامی که بهطور مستقیم قیمت سوخت و انرژی را بالا خواهد برد.
نگاه از درون و بیرون
جیم هایمز، نماینده دموکرات کنتیکت و رئیس آینده کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان، در مصاحبهای تأکید کرد که مقامات ایرانی شناخت عمیقی از تحولات سیاسی آمریکا دارند. او گفت: «پیام این انتخابات از نگاه حکومت ایران پنهان نخواهد ماند و آنها نسبت به دولت ترامپ احساس قدرت استراتژیک بیشتری میکنند.»
منابع ایرانی که به دلیل نداشتن اجازه اظهارنظر رسمی خواستند نامشان فاش نشود، استراتژی تحمیل فشار اقتصادی بر رأیدهندگان آمریکایی از طریق مسدود کردن یا چالش در تنگه هرمز را یک «پیروزی» بزرگ برای تهران ارزیابی کردند. به گفته آنها، نتیجه انتخابات باعث شده است تا ایران با اعتمادبهنفس بیشتر، رویکردی سرسختانهتر اتخاذ کرده و امتیازات کمتری در میز مذاکره واگذار کند.
با این حال، تلاشهای دیپلماتیک متوقف نشده است و رایزنیهای غیرمستقیم با میانجیگری کشورهایی چون پاکستان و عمان ادامه دارد؛ چنانکه عباس عراقچی، مذاکرهکننده ارشد ایران، در همین راستا سفرهایی به اسلامآباد و مسقط داشته است.
در همین حال، جیم هایمز وضعیت رژیم ایران را به «یک حیوان به دام افتاده» تشریح کرد و افزود: «این حیوان به دام افتاده ممکن است تمایل به مذاکره داشته باشد، اما احتمال زیادی هم وجود دارد که برای پیشبرد اهداف خود، دست به واکنشهای غیرقابل پیشبینی و شدیدی بزند.»
پرونده هستهای و سایه جنگ
در حالی که ترامپ همواره انگیزه اصلی خود از آغاز این جنگ را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح اتمی عنوان کرده است، گزارشهای پیشین نیویورک تایمز حاکی از آن است که نهادهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند مجتبی خامنهای، رهبر جدید ایران (که پس از کشتهشدن پدرش در روزهای نخست جنگ به قدرت رسید)، تمایل بیشتری به پیگیری برنامه سلاح هستهای دارد.
هایمز معتقد است علیرغم اینکه نفوذ ایران بر تنگه هرمز با ساخت خطوط لوله جایگزین توسط عربستان سعودی به مرور کاهش مییابد، اما همین امر ممکن است تهران را بیشتر به سمت گزینه اتمی سوق دهد. در همین راستا، صداهایی از درون مجلس و میان روحانیون ایران در حمایت از ساخت سلاح هستهای برای بازدارندگی در برابر حملات آینده به گوش میرسد؛ هرچند محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اخیراً در تلویزیون دولتی تأکید کرد که تهران هیچ برنامهای برای تغییر دکترین هستهای و تسلیحاتی کردن برنامه صلحآمیز خود ندارد.
بنبست در مذاکرات و شکاف در کاخ سفید
مقامات غربی تأکید میکنند که سپاه پاسداران کنترل محکمتری بر ارکان قدرت در دست گرفته و رهبر جدید نیز کاملاً فعال و عملیاتی است. با این حال، نقطه عطف اصلی در مسیر هرگونه توافق، اختلاف بر سر نحوه بازگشایی تنگه هرمز است. ایران خواستار دریافت غرامت مالی از کشورهای عربی و لغو تحریمها پیش از آزادسازی تردد کشتیهاست، در حالی که واشنگتن اصرار دارد توقف کامل حملات ایران باید گام اول پیش از هرگونه آزادسازی مالی باشد.
بازتاب گسترده اختلافات سیاسی واشنگتن و اظهارات جنجالی جیدی ونس در رسانهها و برنامههای تلویزیونی ایران، باعث شده است تا محافل سیاسی تهران این شرایط را نشانهای از ضعف دولت ترامپ ارزیابی کرده و بر استراتژی مقاومت و عدم عقبنشینی پافشاری کنند.




