بمب کثیف چیست و این سلاح تا چه اندازه خطرناک است؟

آکسیوس در گزارشی به بررسی هشدار دونالد ترامپ درباره احتمال طرحریزی حملهای با استفاده از «بمب کثیف» از سوی ایران در واشنگتن پرداخته و توضیح داده است که این سلاح چیست، چگونه عمل میکند و چه پیامدهایی میتواند داشته باشد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به ایران درباره سازماندهی حملهای با استفاده از بمب کثیف در واشنگتن دیسی هشدار داده است؛ این در حالی است که کاخ سفید اعلام کرده تاکنون هیچ تهدید معتبر و مشخصی علیه خاک آمریکا شناسایی نشده است.
تصویر کلی ماجرا: بمب کثیف برخلاف سلاح هستهای، از مواد منفجره معمولی برای پراکنده کردن مواد رادیواکتیو استفاده میکند. انفجار چنین بمبی میتواند مناطق اطراف را به مواد پرتوزا آلوده کند، به تخلیه مناطق مسکونی منجر شود و اختلال گستردهای در زندگی عمومی ایجاد کند.
اظهارات ترامپ درباره احتمال حمله
ترامپ روز سهشنبه، در پاسخ به پرسشی درباره گزارشهای مربوط به احتمال طرحریزی حملهای با بمب کثیف از سوی ایران در واشنگتن، گفت دولت آمریکا در حال بررسی این موضوع است.رئیسجمهور آمریکا در عین حال نگفت که حملهای قریبالوقوع است و اظهار کرد: «امیدوارم چنین اتفاقی نیفتد.»
او همچنین هشدار داد که اگر ایران دست به چنین حملهای بزند، با پیامدهایی بیسابقه روبهرو خواهد شد.
گزارشهای مربوط به تهدید علیه واشنگتن
اظهارات ترامپ چند ساعت پس از انتشار گزارشی از سوی شبکه سیانان مطرح شد که در آن به نقل از مقامهای آمریکایی، از احتمال طرحریزی حملهای از سوی ایران علیه واشنگتن خبر داده شده بود.
بر اساس گزارش سیانان، مقامهای مطلع از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا گفتهاند که برنامهریزی احتمالی ایران در حال حاضر بیشتر با هدف ایجاد گزینههای مختلف برای اقدام در آینده انجام میشود و لزوماً به معنای قریبالوقوع بودن حمله نیست.لورِن بیس، سخنگوی کاخ سفید، در این زمینه گفت:
«ما همچنان با هوشیاری تمام، هرگونه تهدید احتمالی را زیر نظر داریم، اما در حال حاضر هیچ تهدید معتبری علیه خاک آمریکا وجود ندارد.»
ایران نیز این اتهامات را رد کرده است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این ادعاها را بیاساس خوانده است.
بمب کثیف چیست؟
بمب کثیف ترکیبی از مواد منفجره متعارف، مانند دینامیت، و مواد رادیواکتیو است. بر اساس توضیحات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا ، هدف از ساخت این سلاح، پراکنده کردن مواد پرتوزا در محیط از طریق انفجاراست .این سلاح با بمب هستهای تفاوت اساسی دارد. بمب هستهای با شکافت اتمها، انرژی عظیمی آزاد میکند و قدرت تخریبی بسیار بالایی دارد؛ اما بمب کثیف چنین واکنش هستهای ایجاد نمیکند و عمدتاً گردوغبار، دود یا ذرات آلوده به مواد رادیواکتیو را در محیط پخش میکند.
بمب کثیف تا چه اندازه خطرناک است؟
بر اساس ارزیابی کمیسیون تنظیم مقررات هستهای آمریکا، خطر اصلی این سلاح در وهله نخست ناشی از خود انفجار است؛ انفجاری که میتواند مانند سایر مواد منفجره، موجب جراحتهای شدید و تخریب ساختمانها شود.
میزان آلودگی و گستردگی پیامدهای آن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
اندازه و قدرت بمب؛
نوع ماده رادیواکتیو استفادهشده؛
شرایط آبوهوایی؛
میزان انتشار و استنشاق مواد رادیواکتیو.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا هشدار داده است که افراد نمیتوانند تشعشعات رادیواکتیو را با حواس معمولی خود ببینند، بو کنند، لمس کنند یا بچشند.
قرار گرفتن در معرض مقادیر بالای تشعشعات میتواند موجب حالت تهوع، استفراغ، سوختگی پوست و بیماری ناشی از تشعشعات شود.با این حال، طبق توضیحات این مرکز، قرار گرفتن در معرض مواد رادیواکتیو ناشی از چنین انفجاری احتمالاً در اغلب افراد بهسرعت موجب بیماری شدید نخواهد شد؛ مگر افرادی که در فاصله بسیار نزدیک به محل انفجار قرار داشته باشند.
در صورت انفجار بمب کثیف در واشنگتن چه اتفاقی میافتد؟
با وجود اینکه کاخ سفید اعلام کرده تهدید معتبری شناسایی نشده، نهادهای امنیتی آمریکا برای مقابله با چنین شرایطی برنامههای اضطراری دارند.
در صورت وقوع انفجار، وزارت امنیت داخلی آمریکا اقدامات اولیهای از جمله محدود کردن دسترسی به مناطق آلوده، حضور نیروهای پلیس و امدادی و بررسی میزان تشعشعات را در دستور کار قرار میدهد.همچنین ممکن است از ساکنان مناطق اطراف خواسته شود در داخل ساختمانها پناه بگیرند.
یکی از برنامههای وزارت امنیت داخلی آمریکا، طرح «ایمنسازی شهرها» است که با هدف شناسایی و جلوگیری از حملات احتمالی رادیولوژیک در مناطق شهری پرخطر، از جمله واشنگتن و حومه آن، اجرا میشود.
بر اساس اطلاعات آکسیوس، وزارت امنیت داخلی تا سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰۰ میلیون دلار برای این برنامه اختصاص داده بود تا مناطق مشمول طرح بتوانند تجهیزات شناسایی تشعشعات خریداری کنند، نیروهای خود را آموزش دهند و سامانههای تشخیص مواد رادیواکتیو ایجاد کنند.
توصیههای ایمنی: کمیسیون تنظیم مقررات هستهای آمریکا توصیه میکند افراد تا حد امکان از محل انفجار فاصله بگیرند.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا نیز توصیه کرده است که در صورت قرار گرفتن در معرض آلودگی، لباسهای بیرونی خود را از تن خارج کنند؛ اقدامی که میتواند تا ۹۰ درصد از گردوغبار رادیواکتیو نشسته بر لباس را از بین ببرد. همچنین توصیه شده است حیوانات خانگی به داخل ساختمان منتقل شوند.
آیا تاکنون از بمب کثیف در حملهای استفاده شده است؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، تاکنون هیچ بمب کثیفی با موفقیت در یک حمله تروریستی مورد استفاده قرار نگرفته است؛ هرچند مقامهای امنیتی در کشورهای مختلف چندین طرح و تلاش برای استفاده از چنین سلاحی را شناسایی کردهاند.
دفتر پاسخگویی دولت آمریکا نیز تلاشهای پیشین برای اجرای چنین حملاتی، از جمله چند مورد در روسیه، را ثبت کرده است.
در سال ۲۰۰۲، مقامهای آمریکایی فردی به نام خوزه پادیلا را بازداشت کردند که متهم بود با اعضای القاعده درباره اجرای حملهای با بمب کثیف، احتمالاً با هدف قرار دادن واشنگتن دیسی، گفتوگو کرده است. این طرح در مراحل اولیه قرار داشت و هرگز عملی نشد.
جمعبندی آکسیوس
آکسیوس در پایان گزارش تأکید میکند که در حال حاضر نشانهای از قریبالوقوع بودن حملهای با بمب کثیف در آمریکا وجود ندارد؛ با این حال، چنین حملهای میتواند حتی یک انفجار نسبتاً محدود را به بحرانی گسترده در حوزه امنیت عمومی تبدیل کند.




