بیست وپنج سال پس از ۱۱ سپتامبر؛ چگونه جنگ آمریکا جهان را تغییر داد
بیستوپنج سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، پیامدهای آن روز همچنان در سیاست خارجی آمریکا، نظام امنیتی این کشور، جنگهای خاورمیانه، قوانین مهاجرتی و حتی زندگی روزمره مردم در آمریکا و دیگر نقاط جهان دیده میشود.
حملات القاعده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ که نزدیک به ۳ هزار کشته برجای گذاشت، نهتنها یکی از مرگبارترین حملات تاریخ آمریکا بود، بلکه نقطه عطفی در سیاست جهانی محسوب شد. دولت آمریکا در واکنش به این حملات «جنگ جهانی علیه تروریسم» را آغاز کرد؛ جنگی که با حمله به افغانستان شروع شد و سپس با حمله به عراق گسترش یافت.
از افغانستان تا عراق؛ آغاز جنگی طولانی
پس از حملات، آمریکا نیروهای خود را برای سرنگونی حکومت طالبان و نابودی شبکه القاعده به افغانستان فرستاد. جنگ افغانستان به طولانیترین جنگ تاریخ آمریکا تبدیل شد و سالها ادامه یافت.
در سال ۲۰۰۳ نیز دولت جورج دبلیو بوش با استناد به تهدید ناشی از حکومت صدام حسین، به عراق حمله کرد. جنگ عراق به یکی از بحثبرانگیزترین تصمیمهای سیاست خارجی آمریکا در دهههای اخیر تبدیل شد.
اگرچه نیروهای آمریکایی سرانجام اسامه بنلادن، رهبر القاعده و طراح اصلی حملات ۱۱ سپتامبر، را در سال ۲۰۱۱ در پاکستان کشتند، اما بسیاری از پیامدهای جنگهای پس از ۱۱ سپتامبر همچنان ادامه دارد. خالد شیخ محمد، که از او بهعنوان مغز متفکر حملات ۱۱ سپتامبر یاد میشود، نیز سالها پس از بازداشت همچنان با روند قضایی طولانیمدتی روبهرو است.
تولد ساختار امنیتی جدید در آمریکا
یازده سپتامبر ساختار امنیت ملی آمریکا را نیز دگرگون کرد.
وزارت امنیت داخلی آمریکا تشکیل شد و اختیارات نهادهای امنیتی و اطلاعاتی افزایش یافت قوانین جدید امکان نظارت گستردهتر بر ارتباطات و جمعآوری اطلاعات را فراهم کرد و قوانین مربوط به سیستم بانکی و کنترل مالی نیز تغییر یافت.
در فرودگاههای آمریکا نیز شرایط بهطور بنیادین تغییر کرد. ایجاد اداره امنیت حملونقل و افزایش بازرسیها باعث شد تجربه سفر هوایی برای میلیونها نفر به شکل دائمی تغییر کند.
امنیت بیشتر یا آزادی کمتر؟
یکی از بحثهای اصلی ۲۵ سال گذشته این بوده است که مبارزه با تروریسم تا چه اندازه میتواند محدودیت بر آزادیهای مدنی را توجیه کند.
دولت آمریکا پس از حملات، برنامههای گستردهای برای نظارت، جمعآوری اطلاعات و مقابله با مظنونان تروریستی ایجاد کرد. در همین دوره شبکهای از زندانهای مخفی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، شکل گرفت و برخی مظنونان در خارج از آمریکا بازداشت و تحت بازجوییهای سخت قرار گرفتند.
این سیاستها بارها با انتقاد گروههای حقوق بشری مواجه شده است.
تأثیر ۱۱ سپتامبر بر مسلمانان و مهاجران
یکی دیگر از پیامدهای مهم حملات، افزایش بدبینی و تبعیض علیه مسلمانان، مردم خاورمیانه و برخی جوامع مهاجر در آمریکا بود.
گزارش آسوشیتدپرس به نمونههایی از سیاستهای مهاجرتی پس از حملات اشاره میکند که منتقدان آنها را مصداق «پروفایلسازی نژادی و مذهبی» دانستهاند.
یکی از این برنامهها در سال ۲۰۰۲ مردان غیرشهروند بالای ۱۶ سال از ۲۵ کشور را که تقریباً همگی کشورهای دارای اکثریت مسلمان بودند، ملزم به ثبت اطلاعات در هنگام ورود یا نزد اداره مهاجرت میکرد. این برنامه بعدها کنار گذاشته شد.
فضای ضداسلامی تنها مسلمانان را هدف قرار نداد. چهار روز پس از حملات، یک مرد سیک به نام بالبیر سینگ سودی در آریزونا به قتل رسید؛ مهاجم او را به اشتباه عرب تصور کرده بود.
نسلی که ۱۱ سپتامبر را به یاد نمیآورد
یکی از مهمترین تغییرات ۲۵ سال گذشته، فاصله گرفتن نسلی از آمریکاییها از تجربه مستقیم ۱۱ سپتامبر است.
دهها میلیون آمریکایی پس از سال ۲۰۰۱ متولد شدهاند و برای آنها حملات ۱۱ سپتامبر یک رویداد تاریخی است، نه خاطرهای شخصی.
این نسل در مدارس درباره حملات، جنگ افغانستان، جنگ عراق، قانون پاتریوت و تشکیل وزارت امنیت داخلی آمریکا آموزش میبیند؛ درست همانگونه که نسلهای پیشین درباره جنگ جهانی دوم یا جنگ داخلی آمریکا مطالعه میکردند.
برای برخی از جوانان، همهگیری کرونا نیز نقطه مقایسهای برای درک مفهوم «تغییر ناگهانی جهان» بوده است؛ رویدادی که مانند ۱۱ سپتامبر احساس امنیت و کنترل بر زندگی روزمره را بهشدت تحت تأثیر قرار داد.
یازده سپتامبر هنوز مهمترین رویداد زندگی بسیاری از آمریکاییهاست
بر اساس یک نظرسنجی جدید مؤسسه ایپسوس که آسوشیتدپرس به آن استناد کرده، حدود نیمی از بزرگسالان آمریکایی ۱۱ سپتامبر را مهمترین رویداد تاریخی زندگی خود میدانند.
این رقم حتی با وجود وقوع رویدادهای بزرگی مانند همهگیری کووید-۱۹ و تحولات سیاسی دوران باراک اوباما و دونالد ترامپ همچنان بسیار بالاست. حدود دو سوم آمریکاییها نیز گفتهاند حملات ۱۱ سپتامبر تأثیر بسیار زیادی بر کشور داشته است.
زخمی که هنوز باقی است
پیامدهای ۱۱ سپتامبر تنها محدود به سیاست و جنگ نیست.
بسیاری از امدادگران و افرادی که در عملیات پاکسازی محل فرو ریختن برجهای مرکز تجارت جهانی حضور داشتند، در سالهای بعد به بیماریهای مختلف مبتلا شدند. قرار است در مراسم بیستوپنجمین سالگرد امسال، برای نخستینبار یاد قربانیانی که بر اثر بیماریهای مرتبط با قرار گرفتن در معرض گردوغبار سمی محل حادثه جان باختهاند نیز گرامی داشته شود.
بیست وپنج سال بعد؛ میراث ۱۱ سپتامبر چیست؟
حملات ۱۱ سپتامبر جهان را وارد دورهای کرد که در آن مبارزه با تروریسم به یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی آمریکا تبدیل شد.
جنگ افغانستان و عراق، افزایش قدرت نهادهای امنیتی و اطلاعاتی، نظارت گستردهتر، تغییر قوانین مهاجرتی، افزایش تدابیر امنیتی در فرودگاهها و تشدید حساسیت نسبت به تهدیدهای تروریستی، تنها بخشی از میراث این حملات هستند.
اما ۲۵ سال بعد، پرسش مهم همچنان باقی است: آیا جنگهایی که آمریکا در واکنش به ۱۱ سپتامبر آغاز کرد، جهان را امنتر کردند یا خود به ایجاد بیثباتیهای جدید در خاورمیانه و جهان کمک کردند؟
آسوشیتدپرس در گزارشهای خود درباره بیستوپنجمین سالگرد ۱۱ سپتامبر تأکید میکند که پاسخ به این پرسش برای همه آمریکاییها یکسان نیست؛ تجربه قربانیان، نیروهای نظامی، مهاجران، مسلمانان، امدادگران و نسل جوانی که پس از ۲۰۰۱ متولد شدهاند، از این واقعه تصویرهای متفاوتی ساخته است.
