کشف پرهای یک پرنده در مدفوع فسیلشده دایناسور؛ سرنخی تازه درباره بقای برخی پرندگان پس از انقراض دایناسورها
کشف چند پر بسیار کوچک درون یک تکه مدفوع فسیلشده دایناسور، سرنخ تازهای درباره این پرسش در اختیار دانشمندان قرار داده است که چرا برخی از پرندگان توانستند از رویداد انقراضی ۶۶ میلیون سال پیش جان سالم به در ببرند، اما گروههای دیگری از بین رفتند.
این بقایای شگفتانگیز در ایالت مونتانا در آمریکا کشف شده و به پرندهای تعلق داشته که اندکی پیش از برخورد سیارک عظیم با زمین، توسط یک دایناسور شکارچی خورده شده بود. پژوهشگران احتمال میدهند این شکارچی تیرانوسوروس رکس یا یکی از خویشاوندان کوچکتر آن بوده باشد.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی «زیستشناسی کنونی» منتشر شده است. به گفته پژوهشگران، این نمونه حاوی بهترین پر حفظشدهای است که تاکنون از سنگهای مربوط به دوران دایناسورها به دست آمده است.
جینگمای اوکانر، نویسنده اصلی پژوهش و دیرینهشناس موزه فیلد شیکاگو، گفت این پر به دلیل سالم ماندن و همچنین منشأ غیرمنتظره آن، میتواند به دانشمندان در پاسخ به یکی از پرسشهای مهم دیرینهشناسی کمک کند.
با این حال، پژوهشگران معتقدند پرندهای که این پرها به آن تعلق داشته، احتمالاً در جریان پیامدهای برخورد سیارک منقرض شده است.
پرندهای کوچک و بدون توانایی پرواز
دانشمندان با بررسی استخوانهایی که همراه پرها درون مدفوع فسیلشده پیدا شدهاند، به این نتیجه رسیدهاند که پرها احتمالاً متعلق به پرندهای کوچک، بدون توانایی پرواز و غواص بودهاند که شباهتهایی به پرندگان غواص امروزی داشته است.
این پرنده به گروهی منقرضشده تعلق داشته که در دوران دایناسورها زندگی میکردند.
دانشمندان سالهاست میدانند که پرندگان از دایناسورها تکامل یافتهاند؛ بنابراین پرندگان امروزی را میتوان تنها بازماندگان دایناسورها دانست.
با این حال، تقریباً تمام گروههای پرندگان دوران دایناسورها در جریان انقراض گسترده ۶۶ میلیون سال پیش از بین رفتند و تنها یک شاخه از پرندگان باستانی توانست تا امروز ادامه پیدا کند.
اوکانر معتقد است پرهای کشفشده ممکن است سرنخی درباره علت نابودی برخی از این گروههای باستانی ارائه کنند.
پرهای ابتدایی در سرمای پس از برخورد سیارک
برخی از پرهای کشفشده شباهت زیادی به پرهای پرندگان امروزی دارند و دارای بخش مرکزی محکمی بودهاند که به پر استحکام و در عین حال سبکی میداده است.
اما برخی دیگر ساختاری ابتداییتر داشتهاند؛ کوچکتر و کرکیتر بودهاند و توانایی کمتری برای حفظ گرمای بدن داشتهاند.
اوکانر میگوید این ویژگی در آبوهوای گرم دوران دایناسورها مشکلی ایجاد نمیکرد، اما پس از برخورد سیارک شرایط زمین بهطور اساسی تغییر کرد.
برخورد سیارک میلیاردها تن گردوغبار، گوگرد و گازهای دیگر را وارد جو زمین کرد. این مواد نور خورشید را مسدود کردند و باعث کاهش شدید دمای زمین شدند؛ پدیدهای که از آن به عنوان زمستان ناشی از برخورد سیارک یاد میشود.
پژوهشها نشان میدهد گیاهان برای نزدیک به دو سال پس از این رویداد با اختلال شدید در فتوسنتز مواجه شدند. در نتیجه، میزان غذای موجود در زنجیره غذایی نیز بهشدت کاهش یافت.
اوکانر توضیح داد که در چنین شرایطی، پرندگان دارای پرهای ابتدایی برای گرم نگه داشتن بدن خود به انرژی بیشتری نیاز داشتند، در حالی که غذای کمتری برای تأمین این انرژی در دسترس بود.
چرا برخی پرندگان زنده ماندند؟
این پژوهشگر معتقد است یکی از دلایل بقای شاخهای از پرندگان که نسل پرندگان امروزی از آن منشأ گرفته است، ممکن است تفاوت در ساختار پرهای آنها بوده باشد.
برخی دانشمندان پیشتر احتمال داده بودند که زندگی در نزدیکی آب به بقای این پرندگان کمک کرده است. اما پرندگان گروهی که اکنون منقرض شدهاند نیز در محیطهای آبی زندگی میکردند و با این حال از بین رفتند.
اوکانر میگوید برای اثبات این فرضیه، دانشمندان باید فسیلی از یک پرنده متعلق به شاخه بازمانده، مربوط به دوره پیش از برخورد سیارک، پیدا کنند و ساختار پرهای آن را بررسی کنند.
کشفی که پس از بررسی دقیق اهمیتش آشکار شد
دیوید دمار جونیور، دیرینهشناس دانشگاه واشنگتن، این تکه مدفوع فسیلشده را در سال ۲۰۱۶ هنگام جستوجوی فسیل ماهیها در منطقه هل کریک در مونتانا پیدا کرد.
با وجود حدود ۱۵۰ سال سابقه جستوجوی فسیل در این منطقه، پیش از آن هیچ پر پرندهای در این لایههای سنگی کشف نشده بود.
دمار ابتدا تصور میکرد شکاف موجود در سنگ ممکن است بقایای یک گیاه را در خود جای داده باشد، اما با بررسی دقیقتر متوجه شد که آنچه میبیند یک پر فسیلشده است.
پژوهشگران بعداً با استفاده از تصویربرداری سهبعدی دقیق دریافتند که این مدفوع فسیلشده تنها یک پر را در خود جای نداده، بلکه شامل چندین پر، استخوانهای پا و بقایای محتویات معده پرنده نیز بوده است.
بخش قابلتوجهی از این بقایا به شکل سهبعدی و با کیفیتی استثنایی حفظ شدهاند.
آخرین غذای پرنده پیش از خورده شدن
در این مدفوع فسیلشده همچنین دو فلس بسیار کوچک و لوزیشکل از ماهیای به نام «گار» پیدا شده است؛ ماهیای که هنوز نیز وجود دارد.
پژوهشگران میگویند این ماهی آنقدر کوچک بوده که نمیتوانسته غذای مناسبی برای یک دایناسور شکارچی باشد. بنابراین احتمال میدهند ماهی، آخرین وعده غذایی پرنده بوده و سپس خود پرنده توسط تیرانوسوروس رکس یا یکی از خویشاوندان آن شکار و خورده شده است.
اوکانر گفت اگر شکاف روی سنگ وجود نداشت و پرها را نمایان نمیکرد، دانشمندان شاید هرگز متوجه نمیشدند که مدفوع فسیلشده میتواند منبعی ارزشمند برای مطالعه پرندگان و دیگر جانوران دوران دایناسورها باشد.
آنتونی فیوریلو، استاد پژوهشی دانشگاه متدیست جنوبی که در این تحقیق مشارکت نداشته است، نیز گفت همچنان از کشف آثاری در فسیلها شگفتزده میشود که پیشتر تصور نمیشد بتوانند برای میلیونها سال حفظ شوند.
