جنگ ایران، قیمت سوخت را در سراسر جهان افزایش داده است
آکسیوس – ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶
جنگ ایران باعث افزایش قیمت سوخت در سراسر جهان شده و در برخی کشورها به اعتراضات عمومی انجامیده است؛ در حالی که اقتصاد کشورهایی که مستقیماً درگیر جنگ نیستند نیز تحت فشار قرار گرفته است.
افزایش قیمت سوخت تنها به آمریکا محدود نمیشود. این جنگ در نقاط مختلف جهان پیامدهای اقتصادی سنگینی ایجاد کرده و در برخی کشورها فشار ناشی از افزایش قیمتها بسیار شدیدتر از آن چیزی است که مصرفکنندگان آمریکایی تجربه میکنند.
فشار بر مصرفکنندگان و دولتها
افزایش قیمت سوخت، هزینههای خانوارها را بالا برده و همزمان شرایط مالی دولتهایی را که تلاش میکنند اثرات این شوک اقتصادی را کنترل کنند، دشوارتر کرده است. این فشار بهویژه برای کشورهای فقیرتر و کشورهای در حال توسعه که منابع مالی محدودی برای مقابله با بحران دارند، بیشتر است.
افزایش قیمت تنها مربوط به بنزین نیست و بسیاری از کشورها همزمان با افزایش قیمت گاز طبیعی، گازوئیل و سایر فرآوردههای سوختی روبهرو هستند.
افزایش شدید قیمت در برخی کشورهای واردکننده سوخت
دادههای بانک جهانی نشان میدهد قیمت سوخت در بسیاری از نقاط جهان افزایش یافته است، هرچند میزان این افزایش از کشوری به کشور دیگر تفاوت زیادی دارد.
کشورهایی که وابستگی زیادی به واردات سوخت دارند، از جمله پاکستان و میانمار، با افزایش شدید قیمتها مواجه شدهاند.
در عین حال، حتی آمریکا که بزرگترین تولیدکننده نفت و بنزین جهان است، با افزایش قابل توجه قیمت سوخت روبهرو شده است.
یکی از دلایل اصلی این مسئله آن است که قیمت نفت خام، که مهمترین عامل تعیینکننده قیمت بنزین است، در بازارهای جهانی تعیین میشود. برخلاف برخی کشورها، دولت فدرال آمریکا برای قیمت خردهفروشی سوخت سقف تعیین نکرده و یارانه گستردهای نیز برای پایین نگه داشتن آن در نظر نگرفته است.
حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه نیز تأثیرگذار است
آکسیوس مینویسد جنگ ایران تنها عامل افزایش قیمت سوخت نیست.
حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه نیز به افزایش قیمت سوختهای حملونقل، بهویژه گازوئیل، کمک کرده است.
در نتیجه، اختلال در عرضه انرژی در چند منطقه همزمان بر بازار جهانی سوخت تأثیر گذاشته است.
دولتها بر سر یک انتخاب دشوار
با توجه به اینکه چشمانداز روشنی برای پایان درگیری وجود ندارد، دولتهای سراسر جهان با یک انتخاب دشوار روبهرو هستند: یا هزینه سنگین حمایت از قیمت سوخت را بر بودجه عمومی تحمیل کنند، یا افزایش قیمت سوخت را بپذیرند و با پیامدهای سیاسی و اجتماعی آن مواجه شوند.
بر اساس اطلاعات آژانس بینالمللی انرژی، دهها کشور برای مقابله با این شرایط اقداماتی مانند تعیین سقف قیمت، پرداخت یارانه یا کاهش مالیات بر انواع سوخت را اجرا کردهاند.
برخی دولتها همچنین تلاش کردهاند مصرف سوخت را کاهش دهند؛ از جمله با گسترش دورکاری و محدود کردن سفرهای دولتی.
هشدار صندوق بینالمللی پول
صندوق بینالمللی پول نسبت به هزینههای مالی حمایت از قیمت سوخت هشدار داده است، بهویژه اگر این حمایتها طولانیتر از دوره شوک انرژی ادامه پیدا کنند.
مقامهای ارشد این نهاد در تابستان امسال اعلام کردند بخش قابل توجهی از اقداماتی که دولتها به عنوان تدابیر موقت معرفی کردهاند، تاریخ مشخصی برای پایان یا برآورد روشنی از هزینه مالی خود ندارند.
هشدار درباره خطر ناآرامی اجتماعی
«جوزف وبستر»، پژوهشگر حوزه انرژی در شورای آتلانتیک، میگوید بسیاری از کشورها به جای کاهش مصرف، تلاش کردهاند قیمتها را بهصورت مصنوعی پایین نگه دارند.
او معتقد است کاهش تدریجی و مدیریتشده مصرف انرژی میتواند پیامدهای سیاسی کمتری نسبت به سهمیهبندی ناگهانی و بینظم داشته باشد.
وبستر همچنین هشدار داده است که دولتها باید کاهش یارانهها را بهتدریج انجام دهند، زیرا آزاد کردن ناگهانی قیمتها میتواند زمینهساز ناآرامی اجتماعی شود.
کنیا؛ نمونهای از فشارهای چندگانه
آکسیوس به کنیا به عنوان نمونهای از کشورهایی اشاره میکند که افزایش قیمت سوخت، مشکلات اقتصادی موجود را تشدید کرده است.
پژوهشگران مؤسسه کارنگی برای صلح بینالمللی در اواخر اوت نوشتند افزایش هزینه سوخت در کنیا در شرایطی رخ داده که این کشور از قبل با تورم، بدهی عمومی و بیکاری جوانان دستوپنجه نرم میکند.
کنیا همچنین با افزایش قیمت کود کشاورزی مواجه شده که یکی دیگر از پیامدهای اقتصادی جنگ است. این کشور بهشدت به واردات سوخت از خاورمیانه وابسته است و در ماه مه نیز شاهد اعتراضات گسترده بود.
پژوهشگران کارنگی نوشتهاند تجربه کنیا میتواند هشداری برای دیگر کشورهای منطقه باشد که در معرض پیامدهای اقتصادی جنگ قرار گرفتهاند.
جمعبندی
جنگ ایران علاوه بر پیامدهای مستقیم نظامی و سیاسی، شوک قابل توجهی به بازار جهانی انرژی وارد کرده است. افزایش قیمت نفت و فرآوردههای سوختی، فشار تورمی موجود را تشدید کرده و دولتها را میان حمایت مالی از مصرفکنندگان و پذیرش افزایش قیمتها قرار داده است.
آکسیوس مینویسد در شرایطی که هنوز چشمانداز روشنی برای پایان جنگ وجود ندارد، دامنه و مدتزمان این فشار اقتصادی همچنان نامشخص است.
