پژوهش سراسری در کانادا: مصرف غذاهای فوقفرآوریشده با افزایش بیش از ۴۰ درصدی خطر نشانههای آسیب مغزی ارتباط دارد

مطالعهای دهساله با مشارکت بیش از ۸۷۰۰ کانادایی میانسال نشان میدهد افرادی که سهم زیادی از رژیم غذایی روزانه خود را به غذاهای فوقفرآوریشده اختصاص میدهند، بیشتر با نشانههای آسیب عروقی مغز مواجه هستند؛ آسیبهایی که ممکن است با سکته مغزی و زوال عقل ارتباط داشته باشند. پژوهشگران تأکید میکنند که برای اثبات رابطه علت و معلولی میان مصرف این محصولات و آسیب مغزی، بررسیهای بیشتری لازم است.
به گزارش شبکه خبری سیتیوی نیوز، پژوهشی گسترده در کانادا که از سال ۲۰۱۴ آغاز شده است، ارتباط احتمالی میان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و تغییرات مغزی، افزایش چربی بدن، اختلالات سوختوساز و خطر سکته مغزی و زوال عقل را بررسی کرده است.
نتایج این مطالعه روز پنجشنبه ۱۵ اکتبر در نشریه پزشکی انجمن پزشکی آمریکا، جاما، منتشر شد. یافتهها نشان میدهند افرادی که بیش از ۴۵ درصد غذای روزانه خود را از محصولات فوقفرآوریشده دریافت میکنند، بیشتر در معرض نشانههایی از آسیب عروقی مغز قرار دارند.
افزایش بیش از ۴۰ درصدی احتمال آسیب عروقی مغز
در این پژوهش بیش از ۸۷۰۰ کانادایی میانسال شرکت کردند. شرکتکنندگان بر اساس میزان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده متفاوت بودند؛ گروهی از این محصولات به میزان بسیار کمی استفاده میکردند، در حالی که گروه دیگر بخش قابلتوجهی از رژیم غذایی روزانه خود را به آنها اختصاص میدادند.
پژوهشگران از مغز تمام شرکتکنندگان تصویربرداری امآرآی انجام دادند تا نشانههای احتمالی آسیبهای مغزی و عروقی را بررسی کنند.
نتایج نشان داد افرادی که نزدیک به نیمی از غذای روزانه خود را از محصولات فوقفرآوریشده دریافت میکردند، بیش از ۴۰ درصد بیشتر در معرض آسیب عروقی مغز بودند.
این نوع آسیب ممکن است بدون علائم آشکار رخ دهد و در برخی موارد، فرد بدون آنکه متوجه شود، دچار سکته خاموش شده باشد.
دکتر سونیا آناند، نویسنده ارشد این پژوهش و استاد پزشکی دانشگاه مکمستر کانادا، گفت بررسی تصاویر مغزی نشان داده است که در برخی شرکتکنندگان، ترکیبی از سکته خاموش و نشانههای مرتبط با مرحله پیش از سکته وجود داشته است.
او درباره یافتههای مطالعه گفت: «در میان آسیبهای مغزی، ترکیبی از سکته خاموش، زمانی که فرد متوجه نمیشود سکته کرده است، و الگوی پیشسکته را در برخی شرکتکنندگانی مشاهده کردیم که بیش از ۴۵ درصد رژیم غذایی روزانه آنها را غذاهای فرآوریشده تشکیل میداد.»
به گفته آناند، این یافتهها اهمیت بررسی ارتباط میان عادات غذایی و سلامت مغز را برجسته میکنند.
احتمال ارتباط با سکته مغزی و زوال عقل
پژوهشگران معتقدند برخی از تغییرات مشاهدهشده در تصاویر امآرآی ممکن است نشانههای هشداردهنده اولیه برای بروز سکته مغزی در آینده یا مشکلات حافظه مرتبط با زوال عقل باشند.
آناند گفت: «ما تأثیر مستقلی از غذاهای فوقفرآوریشده و آسیب مغزی مشاهدهشده در تصاویر امآرآی را ثبت کردیم.»
این یافته به این معناست که پژوهشگران ارتباطی میان میزان مصرف این غذاها و نشانههای آسیب مغزی مشاهده کردهاند که صرفاً با تفاوتهای بررسیشده در سایر عوامل توضیح داده نمیشود.
با این حال، یافتههای مطالعه بهتنهایی ثابت نمیکنند که مصرف غذاهای فوقفرآوریشده مستقیماً موجب سکته یا زوال عقل میشود. برای تعیین اینکه آیا این محصولات عامل ایجاد آسیبهای مغزی هستند یا عوامل دیگری در این ارتباط نقش دارند، تحقیقات تکمیلی ضروری است.
چه غذاهایی در گروه محصولات فوقفرآوریشده قرار میگیرند؟
راسل دِ سوزا، استاد پژوهشهای سلامت و متخصص تغذیه دانشگاه مکمستر که در نگارش مقاله علمی این مطالعه مشارکت داشته است، نمونههایی از این محصولات را معرفی کرد.
به گفته او، چیپس، غلات شیرین صبحانه، ماستهای شیرین با فرآوری بالا و برخی غذاهای آماده منجمد در گروه غذاهای فوقفرآوریشده قرار میگیرند.
این دسته از مواد غذایی معمولاً طی فرایندهای صنعتی پیچیده تولید میشوند و ممکن است حاوی ترکیباتی مانند افزودنیها، طعمدهندهها، شیرینکنندهها و مواد نگهدارنده باشند.
البته همه غذاهای فرآوریشده از نظر ترکیبات و ارزش غذایی یکسان نیستند و میزان فرآوری، مواد تشکیلدهنده و کیفیت کلی رژیم غذایی در ارزیابی سلامت اهمیت دارند.
مصرف بیشتر این غذاها با چربی بدن و چربی شکمی بیشتر همراه بود
یکی دیگر از یافتههای پژوهش این بود که شرکتکنندگانی که بیشترین میزان غذاهای فوقفرآوریشده را مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که مصرف کمتری داشتند، چربی کلی بدن و چربی احشایی بیشتری داشتند.
چربی احشایی در عمق شکم و اطراف اندامهای داخلی تجمع پیدا میکند. افزایش این نوع چربی با مشکلات متابولیک و بیماریهای قلبیعروقی ارتباط دارد.
با این حال، نتایج گزارششده مشخص نمیکنند که چه میزان از ارتباط مشاهدهشده میان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و آسیب مغزی ممکن است از طریق چربی بدن، وضعیت متابولیک یا سایر عوامل توضیح داده شود.
پژوهشگران در حال ادامه بررسیها هستند تا بتوانند ارتباط میان رژیم غذایی و تغییرات مغزی را در طول زمان بهتر ارزیابی کنند.
نزدیک به نیمی از غذای روزانه کاناداییها فوقفرآوریشده است
اهمیت این یافتهها در شرایطی است که غذاهای فوقفرآوریشده سهم قابلتوجهی از رژیم غذایی مردم کانادا را تشکیل میدهند.
بر اساس مطالعهای که بنیاد قلب و سکته مغزی کانادا در سال ۲۰۲۵ منتشر کرد، نزدیک به نیمی از غذاهایی که یک کانادایی بهطور متوسط در طول روز مصرف میکند، در گروه محصولات فوقفرآوریشده قرار دارد.
راسل دِ سوزا با اشاره به افزایش هزینههای زندگی و تورم مواد غذایی گفت تهیه وعدههای غذایی سالم و متشکل از مواد غذایی کامل و کمفرآوریشده برای برخی افراد و خانوادهها از نظر مالی دشوار شده است.
او گفت: «همه در تلاشاند فقط هزینههای زندگی خود را تأمین کنند. آنچه ما سعی میکنیم انجام دهیم، تشویق مردم به این است که تا حد امکان در خانه غذا تهیه کنند، محصولات محلی بخرند و از تخفیفهایی که در سوپرمارکتها ارائه میشود، استفاده کنند.»
این اظهارات بر یکی از چالشهای تغذیه سالم تأکید دارد: انتخاب مواد غذایی مناسب فقط به آگاهی درباره سلامت وابسته نیست و قیمت مواد غذایی و توان مالی خانوارها نیز میتواند بر عادات غذایی تأثیر بگذارد.
پژوهشگران خواستار توجه بیشتر به نقش تغذیه در سلامت عمومی هستند
سونیا آناند گفت این پژوهش که با مشارکت ۱۶ پژوهشگر و پزشک انجام شده است، بخشی از بررسی گستردهتر عوامل مؤثر بر سلامت مردم کانادا به شمار میرود.
او تأکید کرد شناسایی عواملی که در افزایش بیماریها در جامعه نقش دارند، اهمیت زیادی دارد و تغذیه یکی از عوامل کلیدی در این زمینه است.
به گفته آناند، بررسی ارتباط میان رژیم غذایی و آسیبهای مغزی میتواند به درک بهتر عوامل مؤثر بر سلامت عمومی و طراحی راهبردهای پیشگیرانه کمک کند.
مرحله بعدی مطالعه تا سال ۲۰۲۸ ادامه دارد
پژوهشگران اکنون مرحله دیگری از این مطالعه را آغاز کردهاند. برخی از افرادی که شش تا هشت سال پیش داوطلب شرکت در پژوهش شده بودند، برای انجام تصویربرداری مجدد امآرآی بازمیگردند.
هدف این مرحله، بررسی تغییرات مغزی در طول زمان و مقایسه نتایج تصویربرداری با عادات غذایی شرکتکنندگان است. پژوهشگران امیدوارند با پیگیری طولانیمدت افراد، تصویر دقیقتری از ارتباط میان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و آسیبهای مغزی به دست آورند.
نتایج مرحله بعدی این پژوهش قرار است در اوایل سال ۲۰۲۸ منتشر شود.
جمعبندی یافتهها: این مطالعه گسترده کانادایی ارتباطی میان مصرف زیاد غذاهای فوقفرآوریشده و افزایش نشانههای آسیب عروقی مغز پیدا کرده است. همچنین، مصرف بیشتر این محصولات با چربی کلی بدن و چربی احشایی بیشتر همراه بوده است. با این حال، هنوز مشخص نیست که غذاهای فوقفرآوریشده مستقیماً باعث این آسیبهای مغزی میشوند یا عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش دارند.



