والاستریت ژورنال: ذخایر نفت ایران در ناوگان نفتکشهای سایه به پایان رسیده است

محاصره دریایی آمریکا، یکی از مهمترین منابع درآمد ارزی ایران را تحت فشار قرار داده و فروش نفت تهران به چین را با اختلال روبهرو کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی به قلم جان اِمونت که ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نوشت ذخایر نفت ایران در نفتکشهای مستقر در آبهای آسیا، که طی ماههای جنگ بهعنوان پشتوانهای برای تأمین درآمدهای ارزی تهران عمل میکردند، تا اواسط اکتبر به پایان رسیده است.
بر اساس این گزارش، ایران در بخش عمدهای از جنگ از دهها نفتکش حامل میلیونها بشکه نفت خام بهره میبرد که در آبهای آسیا مستقر بودند. تهران با فروش تدریجی این محمولهها به چین، میلیاردها دلار درآمد نقدی موردنیاز خود را تأمین میکرد؛ درآمدی که در شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی اهمیت ویژهای داشت.
با این حال، محاصره دریایی آمریکا مانع از جایگزینی نفت فروختهشده با محمولههای تازه شد و این ذخیره شناور را بهتدریج تخلیه کرد.
توقف صادرات و کاهش درآمدهای نفتی
به نوشته والاستریت ژورنال، ارزیابی شرکت ردیابی بازار نفت کپلر نشان میدهد ذخایر نفت ایران در خارج از کشور تا اواسط اکتبر بهطور کامل تخلیه شده بود.
همايون فلکشاهی، رئیس بخش تحلیل نفت خام در این شرکت، با اشاره به پایان ذخایر قابلفروش ایران گفت دیگر نفتی باقی نمانده است که بتوان آن را برای تحویل به چین تخلیه کرد.
این تحول ضربه دیگری به اقتصاد ایران وارد میکند؛ اقتصادی که با تورم بالا، کاهش قدرت خرید خانوارها و کمبود برخی کالاها مواجه است.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده است که محاصره دریایی دستکم ۲۵ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران را از بین برده است. واشینگتن امیدوار است کاهش درآمدهای نفتی، توانایی تهران برای بازسازی تأسیسات صنعتی و تسلیحات آسیبدیده در جنگ را محدود کند.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا، نیز گفته است که اقدامات واشینگتن هزینههای سنگینی بر ساختار امنیتی ایران تحمیل کرده است.
نفتکشهای سایه چگونه به ایران کمک میکردند؟
ایران طی سالهای گذشته شبکهای از نفتکشها و روشهای انتقال محموله ایجاد کرده بود تا با وجود تحریمهای آمریکا به صادرات نفت ادامه دهد.
در یکی از روشهای رایج، نفتکشهای مرتبط با ایران محمولههای خود را به آبهای نزدیک مالزی و سنگاپور منتقل میکردند. سپس نفت در عملیات انتقال کشتیبهکشتی به نفتکشهای دیگری تحویل داده میشد تا به پالایشگاههای چینی برسد.
این روش ردیابی مبدأ نفت و شناسایی شرکتهای دخیل در تجارت تحریمشده را دشوارتر میکرد. همچنین، نگهداری نفت در نفتکشهای مستقر در آبهای آسیا به ایران امکان میداد فروش محمولهها را در زمان مناسب انجام دهد.
اما محاصره دریایی آمریکا این سازوکار را مختل کرده و امکان جایگزینی منظم نفت فروختهشده را کاهش داده است.
ذخایر نفتی ایران چگونه کاهش یافت؟
بر اساس برآورد شرکت کپلر، ایران در آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶ حدود ۱۳۵ میلیون بشکه نفت در خارج از کشور ذخیره داشت که بخش عمده آن در آبهای نزدیک مالزی و سنگاپور قرار گرفته بود.
این ذخایر در مقطعی به حدود ۹۰ میلیون بشکه رسید، اما پس از ازسرگیری محاصره دریایی آمریکا در میانه ژوئیه، روند کاهش آنها سرعت گرفت.
دادههای کپلر نشان میدهد حجم ذخایر شناور ایران تا پنجم اکتبر به کمتر از یک میلیون بشکه کاهش یافته بود. با این حال، برآورد شرکتهای مختلف درباره میزان دقیق ذخایر با یکدیگر تفاوت داشت؛ زیرا ردیابی نفتکشها و تشخیص وضعیت واقعی محمولهها دشوار است.
چین به دنبال منابع جایگزین نفت است
چین مهمترین خریدار نفت ایران به شمار میرود و توقف جریان نفت ایران میتواند بر تأمین خوراک پالایشگاههای چینی تأثیر بگذارد.
با این حال، به نوشته والاستریت ژورنال، پالایشگاههای چین در حال بررسی یا استفاده از منابع جایگزین، از جمله نفت برزیل و کشورهای غرب آفریقا، هستند.
این تغییر میتواند بازگشت ایران به بازار را دشوارتر کند؛ زیرا حتی در صورت کاهش محدودیتها، مشتریانی که منابع جایگزین پیدا کردهاند ممکن است فوراً به خرید قبلی بازنگردند.
از سوی دیگر، پرداخت پول نفت ایران از سوی خریداران چینی معمولاً حدود دو ماه زمان میبرد. بنابراین، تهران ممکن است در هفتههای آینده همچنان بخشی از درآمد فروشهای قبلی را دریافت کند، حتی اگر صادرات تازه متوقف شده باشد.
فشار اقتصادی آمریکا و آینده ایران
نفت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد درآمد دولت ایران را تشکیل میدهد و یکی از مهمترین منابع تأمین ارز خارجی کشور است. از این رو، توقف صادرات و تخلیه ذخایر شناور میتواند فشار بیشتری بر بودجه دولت، واردات کالا و تأمین مواد اولیه صنایع وارد کند.
ایمان ناصری، معاون ارشد بخش خاورمیانه و آسیا در شرکت مشاوره انرژی افجیای نکسنتایسیای، گفته است فشار اقتصادی آمریکا در حال اثرگذاری است؛ با این حال، حکومت ایران در گذشته نیز در برابر فشارهای شدید مقاومت کرده است.
راهبرد واشینگتن بر این فرض استوار است که تشدید فشار اقتصادی میتواند تهران را به بازگشت به مذاکرات و پذیرش توافق موردنظر آمریکا وادار کند یا مشکلات داخلی حکومت را افزایش دهد. با این حال، نتیجه نهایی این سیاست همچنان نامشخص است.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، در نشست صندوق بینالمللی پول در بانکوک گفته است اقتصاد ایران با وجود فشارهای خارجی مقاومت قابلتوجهی نشان داده و ادعای فروپاشی آن را رد کرده است.




