«آن لعنتی باز است»: آمریکا در نبرد بر سر تنگه هرمز دست بالا را پیدا کرده است
آمریکا میگوید در دو ماه گذشته توانسته اهرم فشار ایران بر تنگه هرمز را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد؛ تنگهای که از آغاز جنگ در اواخر فوریه، قدرتمندترین کارت ایران در برابر واشنگتن بوده است.
به گزارش آکسیوس، مقامهای آمریکایی میگویند ارتش این کشور طی دو ماه گذشته بهتدریج توان ایران برای کنترل و تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز را تضعیف کرده و اکنون بخش عمده این آبراه حیاتی عملاً تحت کنترل نیروهای آمریکایی قرار دارد.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
جنگی که شش ماه پیش با هدف تضعیف توان موشکی ایران و نابودی آنچه از برنامه هستهای این کشور باقی مانده بود آغاز شد، اکنون به نبردی طولانی بر سر مهمترین گلوگاه انرژی جهان تبدیل شده است.
مقامهای آمریکایی معتقدند روند تحولات در تنگه هرمز به نفع واشنگتن تغییر کرده و این تحول میتواند نقطه عطفی در جنگ باشد؛ نقطه عطفی که علاوه بر کاهش تدریجی فشار بر اقتصاد جهانی، ممکن است زمینه را برای دستیابی به توافقی بهتر با ایران فراهم کند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه در گفتوگویی تلفنی با آکسیوس درباره وضعیت تنگه هرمز گفت:
«آن لعنتی باز است. واکنش ایران خیلی محدود است. آنها نمیخواهند ما دوباره به آنها حمله کنیم. تمام ماجرا همین است؛ بقیه چیزها اهمیتی ندارد.»
آغاز جنگ؛ هرمز کاملاً باز بود
در آغاز جنگ، تنگه هرمز باز بود، انتقال نفت به بازارهای جهانی بدون وقفه ادامه داشت و قیمت نفت برنت حدود ۷۲ دلار در هر بشکه بود.
اما دو مقام اسرائیلی به آکسیوس گفتهاند تصمیم برای بستن تنگه هرمز به ابتکار سردار علیرضا تنگسیری، فرمانده وقت نیروی دریایی سپاه پاسداران، آغاز شد.
ایران در ۷۲ ساعت نخست جنگ اعلام کرد تنگه را میبندد و هشدار داد کشتیهای نفتکش و تجاری که قصد عبور داشته باشند هدف حمله قرار خواهند گرفت.
اما به گفته مقامهای اسرائیلی و آمریکایی، تنگسیری پشت صحنه دستور اقدامی را صادر کرد که بحران را بهشدت تشدید کرد: استقرار مینهای دریایی در «طرح تفکیک ترافیک» ، یعنی مسیر اصلی بینالمللی کشتیرانی در تنگه هرمز.
تنگسیری سه هفته بعد در جریان حمله هوایی اسرائیل به بندرعباس کشته شد.
حملات ایران، کشتیرانی را متوقف کرد
حملات ایران به کشتیها و تهدید مینگذاری باعث شد فعالیت کشتیهای تجاری در تنگه هرمز تقریباً متوقف شود.
در دو ماه بعد، قیمت نفت برنت بهشدت افزایش یافت و در مقطعی به ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید.
ترامپ در نهایت در ۸ آوریل با آتشبس موافقت کرد؛ تصمیمی که تا حدی تحت تأثیر افزایش قیمت بنزین در آمریکا و فشار بر بازارهای انرژی قرار داشت؛ همان فشار اقتصادی که ایران میخواست با بستن هرمز ایجاد کند.
بازگشایی تنگه هرمز یکی از محورهای اصلی تفاهمنامه آمریکا و ایران بود که دو ماه بعد امضا شد، اما تنگه هرگز بهطور کامل باز نشد و این توافق نیز خیلی زود فروپاشید.
آمریکا چگونه تلاش کرد هرمز را بازگشایی کند؟
پس از شکست تفاهمنامه، ارتش آمریکا عملیات بازگشایی تنگه را بهصورت یکجانبه آغاز کرد. این عملیات شامل چند بخش بود:
- یک گروه عملیاتی نظامی آمریکا با همکاری امارات متحده عربی، هدایت کشتیها را از مسیر جنوبی تنگه آغاز کرد.
- هواپیماهای آمریکایی برای محافظت از کشتیها پوشش هوایی فراهم کردند و حملات پهپادی و موشکهای کروز ایران را رهگیری کردند.
- یک عملیات گسترده دو هفتهای بمباران آمریکا، توان سپاه پاسداران برای حمله به کشتیهای عبوری از تنگه را بهشدت کاهش داد.
- عملیات مینروبی با استفاده از غواصان نیروی دریایی آمریکا، نیروهای یگان ویژه نیروی دریایی موسوم به نیوی سیلز، پهپادهای زیرآبی و سطحی و پیمانکاران خصوصی برای شناسایی و خنثیسازی مینها انجام شد.
- محاصره بنادر ایران نیز بار دیگر برقرار شد.
آمریکا میگوید کنترل هرمز از دست ایران خارج شده است
با وجود اینکه تعداد کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند و همچنین حجم نفت صادراتی از این مسیر همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است، مقامهای آمریکایی میگویند وضعیت در عمل به شکل محسوسی بهتر شده است.
به گفته آنها، ایران بخش قابلتوجهی از کنترل خود بر تنگه را از دست داده و ارتش آمریکا عملاً کنترل بیشتر این آبراه را در اختیار دارد.
ایران همچنان به سمت کشتیها شلیک میکند، اما توانایی آن برای هدف قرار دادن دقیق آنها محدود شده است.
یک مقام آمریکایی گفت تنها حدود ۲ درصد از کشتیهایی که طی ماه گذشته از تنگه عبور کردهاند، هدف اصابت قرار گرفتهاند.
همچنین بیش از ۲۰۰ شیء شبیه مین از مسیر اصلی کشتیرانی جمعآوری شده است. مقامهای آمریکایی میگویند تنها ۱۱ مورد از آنها واقعاً مین بوده و فقط تعداد اندکی بهدرستی در آب مستقر شده بودند.
در هفتههای اخیر، تردد از مسیر جنوبی تنگه به ۲۰ تا ۳۰ نفتکش در هر شب افزایش یافته است. این نفتکشها در مجموع روزانه حدود ۹ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت حمل میکنند؛ رقمی که تقریباً معادل نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ است.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، پنجشنبه شب در ویدئویی اعلام کرد:
«ما در تنگه هرمز به یک نقطه عطف مهم دست یافتهایم. مسیرهای دریایی به رسمیت شناختهشده بینالمللی در تنگه از مینهای دریایی ایران پاک شدهاند. نتیجه روشن است: امروز مسیرهای کشتیرانی بینالمللی باز هستند و روند حرکت در حال شتاب گرفتن است.»
اما کارشناسان درباره آمار آمریکا تردید دارند
با این حال، کارشناسان بازار نفت و ردیابهای نفتکشها نسبت به این ادعای آمریکا که روزانه ۹ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت از مسیر جنوبی تنگه عبور میکند، تردید دارند.
آنها معتقدند حجم واقعی تردد ممکن است کمتر از آمار اعلامشده باشد. مقامهای آمریکایی در مقابل میگویند این برآوردها کمتر از میزان واقعی هستند.
گزارشهای دورهای درباره اصابت پرتابه به نفتکشها نیز همچنان درباره امنیت کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز سؤال ایجاد میکند؛ آن هم در حالی که آمریکا بر امن بودن مسیر تأکید دارد.
آمریکا به دنبال افزایش چشمگیر تردد کشتیهاست
عملیات آمریکا برای افزایش صادرات نفت از منطقه نشانههایی از پیشرفت دارد.
امارات، بحرین و کویت تاکنون به این طرح پیوستهاند و انتظار میرود عربستان سعودی نیز به آن ملحق شود.
مقامهای آمریکایی امیدوارند قطر نیز بهزودی انتقال محمولههای گاز طبیعی مایعشده خود را از مسیر تحت حفاظت آمریکا آغاز کند.
واشنگتن امیدوار است تا اواسط سپتامبر مسیر اصلی تنگه را گسترش دهد تا دستکم ۵۰ کشتی در هر شب بتوانند وارد خلیج فارس یا از آن خارج شوند.
هدف نهایی آمریکا رساندن صادرات نفت از طریق تنگه هرمز به ۶۰ تا ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ است.
نشانههایی از تغییر موضع ایران؟
در همین حال، دو منبع منطقهای به آکسیوس گفتهاند ایران طی روزهای اخیر علاقه تازهای به ازسرگیری مذاکرات نشان داده است.
فرمانده ارتش پاکستان روز یکشنبه به تهران سفر کرد تا تلاشها برای میانجیگری میان ایران و آمریکا را دوباره فعال کند.
پس از او، وزیر خارجه عمان نیز در ادامه هفته به تهران رفت و درباره وضعیت تنگه هرمز با مقامهای ایرانی گفتوگو کرد.
روز پنجشنبه نیز نخستوزیر قطر، که یکی از میانجیهای کلیدی میان ایران و آمریکا محسوب میشود، بنا بر درخواست ایران وارد تهران شد.
با این حال، ایران دستکم در مواضع علنی خود همچنان بر همان شروط قبلی پافشاری میکند و خواستار اجرای تفاهمنامه آمریکا و ایران و ارائه شرایطی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
ترامپ فعلاً مذاکره نمیخواهد
در سوی مقابل، ترامپ میگوید در شرایط فعلی علاقهای به مذاکره مستقیم با ایران ندارد.
او روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت:
«من نمیخواهم دیدار کنم؛ آنها میخواهند. در واقع، آنها التماس میکنند که به توافق برسند.»
با این حال، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، همچنان با مقامهای قطر و دیگر میانجیها در ارتباط است.
مذاکرهکنندگان آمریکایی در تلاشاند بررسی کنند آیا محاصره ایران، فشارهای اقتصادی و افزایش اهرم فشار آمریکا در تنگه هرمز میتواند تهران را به نرمتر کردن مواضع خود وادار کند یا خیر.
مقامهای آمریکایی معتقدند تغییر شرایط در تنگه هرمز، دست دولت ترامپ را در هرگونه مذاکرات آینده با ایران بسیار قویتر کرده است.
آنها همچنین معتقدند تفاهمنامه ۱۷ ژوئن که بخشی از آن بر مسئله هرمز متمرکز بود، دیگر ارتباط چندانی با شرایط کنونی ندارد و مذاکرات میان عمان و ایران درباره سازوکارهای جدید مدیریت تنگه را نیز صرفاً موضوعی حاشیهای تلقی میکنند.
جمعبندی آکسیوس: آمریکا اکنون تلاش میکند کنترل عملیاتی بر تنگه هرمز را به یک اهرم دیپلماتیک تبدیل کند؛ در حالی که ایران هنوز میتواند با تهدید یا حمله به کشتیها، امنیت این مسیر حیاتی انرژی را مختل کند. به همین دلیل، نبرد بر سر هرمز ممکن است به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در مرحله بعدی جنگ و هرگونه مذاکره میان تهران و واشنگتن تبدیل شود.
