هشدار درباره افزایش افسردگی فصلی با کوتاه شدن روزها؛ نوردرمانی و رواندرمانی چگونه به مقابله با آن کمک میکنند؟

با نزدیک شدن فصل زمستان و کاهش ساعات روشنایی روز، خطر بروز یا تشدید افسردگی فصلی در افرادی که مستعد این اختلال هستند افزایش مییابد. متخصصان میگویند کوتاه شدن روزها و تاریک شدن زودهنگام هوا میتواند بر عملکرد مغز، میزان هوشیاری و خلقوخوی افراد تأثیر بگذارد؛ با این حال، روشهای مختلفی از جمله نوردرمانی، دارودرمانی و رواندرمانی برای مقابله با این وضعیت وجود دارد.
میلیونها نفر در سراسر جهان با اختلال عاطفی فصلی، موسوم به «اسایدی» ، مواجه هستند. این اختلال معمولاً به شکل دورههایی از افسردگی ظاهر میشود که از پاییز آغاز شده و با رسیدن بهار یا تابستان کاهش مییابد.
یکی از عوامل مؤثر در بروز این وضعیت، تغییر ساعت و بازگشت به ساعت رسمی زمستانی است؛ تغییری که روز یکشنبه در بخشهای گستردهای از آمریکای شمالی انجام شد و باعث شد بعدازظهرها زودتر تاریک شوند.
متخصصان پزشکی علاوه بر نوع اصلی این اختلال، شکل خفیفتری از آن را با عنوان «افسردگی فصلی زیرآستانهای» شناسایی کردهاند. نوعی افسردگی فصلی در تابستان نیز وجود دارد، اما درباره آن هنوز تحقیقات کمتری انجام شده است.
در سال ۱۹۸۴، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی دکتر نورمن روزنتال، محقق وقت مؤسسه ملی سلامت آمریکا، برای نخستین بار اختلال عاطفی فصلی را توصیف کردند و این اصطلاح را ابداع کردند. روزنتال درباره انتخاب این نام گفته است: «باور دارم چون این عبارت بهراحتی در ذهن میماند، این مخفف هم ماندگار شده است.»
دانشمندان هنوز علت دقیق افسردگی فصلی را نمیدانند
با وجود تحقیقات گسترده، تاکنون علت واحد و مشخصی برای اختلال عاطفی فصلی شناسایی نشده است.
بر اساس اطلاعات مؤسسه ملی سلامت آمریکا، زنان بسیار بیشتر از مردان به این اختلال مبتلا میشوند. علائم آن نیز میتواند مشابه افسردگی معمولی باشد و شامل احساس مداوم ناامیدی و بدبینی، دشواری در تمرکز، اختلال در حافظه و مشکل در تصمیمگیری شود.
دانشمندان برای شناخت بهتر سازوکار این اختلال، عملکرد سلولهای تخصصی موجود در چشم را بررسی میکنند؛ سلولهایی که طول موج آبی نور را به پیامهای عصبی تبدیل میکنند و از این طریق بر خلقوخو و میزان هوشیاری انسان تأثیر میگذارند.
نور خورشید حاوی مقدار زیادی نور آبی است. هنگامی که این سلولهای حساس در چشم نور آبی را جذب میکنند، بخشهای مرتبط با هوشیاری در مغز فعال میشوند. در نتیجه، فرد احساس بیداری و هوشیاری بیشتری میکند و حتی ممکن است خلقوخوی بهتری داشته باشد.
کاترین روکلاین، پژوهشگر دانشگاه پیتسبورگ، در مطالعهای واکنش چشم افراد مبتلا و غیرمبتلا به افسردگی فصلی را در برابر نور آبی بررسی کرد.
نتایج این تحقیق نشان داد افرادی که به اختلال عاطفی فصلی مبتلا هستند، در مقایسه با دیگران حساسیت کمتری به نور آبی دارند. این تفاوت بهویژه در ماههای زمستان بیشتر مشاهده میشود؛ موضوعی که میتواند یکی از توضیحهای احتمالی برای بروز افسردگی در فصل زمستان باشد.
نوردرمانی؛ روشی مؤثر برای مقابله با افسردگی زمستانی
یکی از روشهایی که بسیاری از افراد مبتلا به افسردگی فصلی به آن پاسخ مثبت میدهند، نوردرمانی است.
دکتر پل دسان، از کلینیک پژوهشی افسردگی زمستانی دانشگاه ییل، میگوید این روش معمولاً شامل قرار گرفتن در معرض نور مصنوعی بسیار روشن برای حدود ۳۰ دقیقه در ساعات اولیه صبح است.
دستگاههای مخصوص نوردرمانی نوری تولید میکنند که شدت آن حدود ۲۰ برابر بیشتر از روشنایی معمول محیطهای داخلی است.
پژوهشها استفاده از دستگاههایی با شدت روشنایی حدود ۱۰ هزار لوکس را تأیید میکنند. لوکس واحد اندازهگیری شدت روشنایی است و بر اساس مطالعات، استفاده از این دستگاهها به مدت ۳۰ دقیقه در هر صبح میتواند به بهبود علائم کمک کند.
به گفته دسان، نوردرمانی نهتنها برای افراد مبتلا به اختلال عاطفی فصلی مفید است، بلکه میتواند به افرادی که در ماههای زمستان دچار افت خفیف روحیه و احساس کسالت میشوند نیز کمک کند.
قیمت دستگاههای نوردرمانی از حدود ۵۰ دلار تا بیش از ۴۰۰ دلار متغیر است. با این حال، دسان هشدار میدهد که برخی محصولات عرضهشده در بازار با عنوان دستگاه درمان افسردگی فصلی، شدت نور کافی ندارند و ممکن است تأثیر قابلتوجهی نداشته باشند.
دانشگاه ییل پس از آزمایش محصولات مختلف، فهرستی از دستگاههای پیشنهادی خود را منتشر کرده است. همچنین سازمان غیرانتفاعی «مرکز درمانهای محیطی» راهنمایی برای مصرفکنندگان ارائه کرده تا بتوانند دستگاه مناسب نوردرمانی را انتخاب کنند.
افرادی که پزشک برای آنها اختلال عاطفی فصلی تشخیص داده است، میتوانند با شرکت بیمه خود تماس بگیرند و درباره احتمال پوشش هزینه خرید دستگاه نوردرمانی سؤال کنند.
داروهای ضدافسردگی و رواندرمانی نیز در درمان مؤثرند
در کنار نوردرمانی، داروهای ضدافسردگی از جمله روشهای اصلی درمان اختلال عاطفی فصلی محسوب میشوند.
پزشکان همچنین توصیه میکنند افراد برنامه خواب منظمی داشته باشند و حتی در روزهای ابری نیز برای پیادهروی از خانه خارج شوند و در معرض نور طبیعی روز قرار بگیرند.
با این حال، یکی از محدودیتهای نوردرمانی این است که اثرات مثبت آن ممکن است پس از قطع استفاده از دستگاه کاهش یابد یا از بین برود.
در مقابل، پژوهشها نشان دادهاند که نوعی رواندرمانی با عنوان «درمان شناختی رفتاری» میتواند آثار ماندگارتری داشته باشد.
کلی روهان، پژوهشگر دانشگاه ورمانت، میگوید مطالعات مختلف نشان دادهاند که درمان شناختی رفتاری در مقایسه با نوردرمانی میتواند نتایج پایدارتری به همراه داشته باشد.
در این روش، فرد با کمک یک درمانگر افکار و الگوهای ذهنی غیرمفید خود را شناسایی میکند و میآموزد چگونه آنها را تغییر دهد.
روهان معتقد است همکاری با درمانگر میتواند به افراد کمک کند تا بهتدریج فعالیتهای لذتبخش را دوباره وارد زندگی روزمره خود کنند.
او پیشنهاد میکند افراد برای رهایی از انزوا و کمتحرکی رایج در فصل زمستان، فعالیتهای ساده و خوشایندی را در برنامه روزانه خود قرار دهند؛ فعالیتهایی که به تلاش یا انرژی زیادی نیاز نداشته باشند.
برای مثال، بیرون رفتن از خانه و ملاقات با یک دوست برای نوشیدن قهوه میتواند یکی از همین قدمهای کوچک باشد.
متخصصان تأکید میکنند که کوتاه شدن روزها و تاریک شدن زودهنگام هوا به این معنا نیست که افراد باید تا پایان زمستان با افت روحیه و افسردگی کنار بیایند. نوردرمانی، مصرف داروهای مناسب تحت نظر پزشک، حفظ برنامه منظم خواب، پیادهروی در فضای باز و درمان شناختی رفتاری از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به پیشگیری از تشدید یا درمان افسردگی فصلی کمک کنند.




