پس از ۲۰ سال بازداشت بدون اتهام؛ پرونده مردی که در زندانهای مخفی سیا شکنجه شد دوباره بررسی شد
ابوزبیده، مردی که پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بهعنوان یکی از چهرههای ارشد القاعده معرفی شده بود و در بازداشتگاههای مخفی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، تحت شکنجه قرار گرفت، روز پنجشنبه در جلسهای برای بررسی ادامه بازداشتش در زندان گوانتانامو حاضر شد.
او نزدیک به ۲۰ سال است که بدون آنکه رسماً متهم یا محاکمه شود، در زندان نظامی آمریکا در خلیج گوانتانامو در کوبا نگهداری میشود.
یک مقام دولت آمریکا در این جلسه گفت ابوزبیده «احتمالاً» یکی از مورداعتمادترین افرادی بوده که برای اسامه بنلادن، رهبر القاعده، امور و ارتباطات را تسهیل میکرده است.
این جلسه حدود ۲۰ دقیقه طول کشید و یکی از معدود فرصتهایی بود که بخش غیرمحرمانه روند بررسی پرونده این زندانی در معرض دید خبرنگاران قرار گرفت.
ابوزبیده در جریان برنامه بازداشت و بازجویی سیا پس از حملات ۱۱ سپتامبر، در چند زندان مخفی این سازمان نگهداری و شکنجه شد. با وجود گذشت ۲۵ سال از حملات ۱۱ سپتامبر، پرونده او همچنان بدون نتیجه نهایی باقی مانده است.
وکیل خصوصی ابوزبیده، آنیکا کنراد، و نمایندهای که دولت آمریکا برای او تعیین کرده است، پذیرفتند که او اسامه بنلادن را میشناخته است؛ اما تأکید کردند که ابوزبیده هرگز عضو القاعده نبوده است.
وکیل: دیگر دلیلی برای ادامه بازداشت او وجود ندارد
کنراد در جلسه گفت ابوزبیده دیگر خطری برای امنیت ملی آمریکا محسوب نمیشود و دولت آمریکا نمیتواند ادامه بازداشت او را توجیه کند.
او از هیئت بررسی خواست با انتقال ابوزبیده از گوانتانامو موافقت کند. در صورت تأیید این درخواست، روند چندسالهای برای پیدا کردن کشوری که حاضر باشد او را بپذیرد آغاز خواهد شد.
کنراد گفت ابوزبیده آماده است پس از انتقال نیز تحت تدابیر امنیتی مختلف قرار گیرد، از جمله نظارت دائمی.
به گفته او، خانواده ابوزبیده از نظر مالی و شخصی از او حمایت میکنند و او دیدگاههای افراطی را کنار گذاشته و تنها میخواهد «در آرامش زندگی کند».
وکیل ابوزبیده همچنین گفت دادستان ارشد کمیسیونهای نظامی آمریکا معتقد است احتمال اینکه علیه او اتهام رسمی مطرح شود، بسیار کم است.
دفتر کمیسیونهای نظامی آمریکا از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرد.
کنراد گفت دولت آمریکا پس از بیش از دو دهه، در نهایت چیزی بیش از یک «ارتباط احتمالی» میان ابوزبیده و بنلادن ارائه نکرده است.
او همچنین گفت ابوزبیده در گذشته درخواست مستقیم بنلادن برای پیوستن و همکاری با القاعده را رد کرده بود.
آسیبهای شدید ناشی از شکنجه
کنراد در ادامه به آثار جسمی و روانی شکنجههای گذشته بر موکلش اشاره کرد و گفت ابوزبیده «مردی بهشدت آسیبدیده» است.
به گفته او، ابوزبیده چشم چپ خود را از دست داده، توانایی نوشتن به زبان انگلیسی را از دست داده و «اغلب برای به یاد آوردن کلمات با مشکل روبهرو میشود».
وکلای او، آنیکا کنراد و احمد المدلل، پیش از جلسه نیز در بیانیهای گفته بودند که ممکن است ابوزبیده هرگز با اتهام رسمی روبهرو نشود.
آنها گفتند:
«برای نخستین بار در بیش از دو دهه، دادستان ارشد ارتش معتقد است احتمال اینکه موکل ما هرگز متهم شود، کم است. این تغییر مهم در شرایط پرونده، دلیلی برای موافقت با انتقال اوست.»
وکلای ابوزبیده همچنین گفتند او «هیچ قصدی برای انجام اقدامات خشونتآمیز علیه آمریکا در آینده ندارد».
آنها افزودند که ابوزبیده اکنون ۵۵ ساله است و میخواهد دوباره با خانوادهاش ارتباط برقرار کند و باقی عمرش را آزادانه زندگی کند.
نخستین فردی که در برنامه بازجویی سیا پس از ۱۱ سپتامبر شکنجه شد
ابوزبیده در سال ۲۰۰۲ در پاکستان دستگیر شد. در آن زمان، مقامهای آمریکایی تصور میکردند او یکی از اعضای بلندپایه القاعده است.
او که یک فلسطینی متولد عربستان سعودی است، پیش از انتقال به گوانتانامو در سال ۲۰۰۶، در چند کشور تحت بازداشت و شکنجه قرار گرفت.
دولت آمریکا بعدها ادعای خود مبنی بر اینکه ابوزبیده یکی از ارشدترین رهبران القاعده بوده را پس گرفت، اما همچنان او را یک تهدید امنیتی میداند.
وکلای ابوزبیده سالهاست تأکید میکنند که او عضو القاعده نبوده است.
ابوزبیده نخستین فردی بود که پس از حملات ۱۱ سپتامبر در برنامه بازداشت و بازجویی سازمان سیا قرار گرفت؛ برنامهای که روشهای مورد استفاده در آن اکنون بهطور گسترده بهعنوان شکنجه شناخته میشوند.
بر اساس اسناد دادگاه اروپایی حقوق بشر، او در زندانهای مخفی سیا در لهستان و لیتوانی نگهداری شده بود.
بر اساس گزارش سنای آمریکا، ابوزبیده در یک مقطع طی یک ماه بیش از ۸۰ بار تحت غرق مصنوعی قرار گرفت.
او همچنین بیش از ۱۱ روز در جعبهای به اندازه یک تابوت محبوس بود و با روشهای دیگری نیز مورد بدرفتاری قرار گرفت.
پرونده ابوزبیده در دیوان عالی آمریکا
در سال ۲۰۲۲، دیوان عالی آمریکا شکایت ابوزبیده را رد کرد.
او در این پرونده تلاش کرده بود از دو پیمانکار سابق سیا شهادت بگیرد تا درباره رفتارهایی که در زمان بازداشتش در لهستان با او شده بود، اطلاعات ارائه کنند.
دولت آمریکا استدلال کرده بود که ارائه این اطلاعات میتواند به افشای اسرار دولتی منجر شود. دیوان عالی نیز بر همین اساس از رسیدگی به درخواست او خودداری کرد؛ این در حالی بود که بخش زیادی از اطلاعات مربوط به بازداشت و شکنجه او پیشتر در رسانهها منتشر شده بود.
توافق مالی با دولت بریتانیا
در ماه ژانویه، وکیل ابوزبیده اعلام کرد دولت بریتانیا برای پایان دادن به یک پرونده قضایی با پرداخت «مبلغ قابلتوجهی» موافقت کرده است.
در این پرونده، ابوزبیده مدعی شده بود سازمانهای اطلاعاتی بریتانیا در شکنجه او نقش داشتهاند.
هلن دافی، وکیل او، گفت این توافق از نظر حقوقی و نمادین اهمیت زیادی دارد و به رنجهای شدیدی مربوط میشود که ابوزبیده متحمل شده است.
یک کمیته پارلمانی بریتانیا نیز در سال ۲۰۱۸ اعلام کرده بود که سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی این کشور از شکنجه ابوزبیده اطلاع داشتند، اما همچنان پرسشهایی را برای مأموران سیا ارسال میکردند تا از او بازجویی کنند، بدون آنکه ابتدا درباره وضعیت جسمی و شرایط نگهداری او تضمین دریافت کنند.
جلسه بدون اعلام تصمیم
ابوزبیده در جلسه روز پنجشنبه اجازه صحبت نداشت و در سکوت کنار وکلایش نشست.
او کت خاکستری و کراوات خاکستری طرحدار پوشیده بود و در طول جلسه گاهی انگشت اشاره دست چپ خود را روی شقیقهاش میگذاشت یا با چیزی در دستهایش بازی میکرد. یک کتاب قدیمی نیز مقابل او قرار داشت.
هیئت بررسی دورهای که متشکل از مقامهای ارشد دفاعی، اطلاعاتی و امنیت داخلی آمریکاست، مسئول بررسی وضعیت زندانیان گوانتانامو است. این هیئت در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما تشکیل شد تا مشخص کند کدام زندانیان را میتوان بدون ایجاد تهدیدی برای امنیت ملی آزاد یا به کشور دیگری منتقل کرد.
این هیئت در پایان جلسه روز پنجشنبه هیچ تصمیم فوری درباره پرونده ابوزبیده اعلام نکرد.
